Clinical Communication and Spirituality

Clinical Communication and Spirituality Science, Ethics, and Religion 05.10.2026 Maria Loupidou Clinical communication is the process of exchanging information, thoughts, and emotions between healthcare professionals and patients or their families. The patient is not merely a sick body; they are a person who has their own way of making sense of life, pain, loss, hope, and the end. Specifically, within the framework of the concept of palliative care, the clinical relationship enables healthcare professionals to take into account the spiritual history of patients. This capacity lies at the heart of substantive care of the patient as a person, strengthens interdisciplinary alignment, and supports patient-centered outcomes. But what is defined as spirituality: Spirituality is the aspect of human nature that concerns the way in which individuals seek and express the meaning and purpose of life, as well as the way in which they experience their connection to the present moment, themselves, others, nature, and the significant or sacred. [1] In simple terms, it is what a patient says in the book by Marie de Hennezel [2]: “I want to live this difficult phase of my life as consciously as possible!” In palliative care, this is achieved when the doctor can listen to the way in which the patient inhabits their world. The exploration of spirituality demonstrates sensitivity towards individuals who do not self-identify as religious or spiritual, individuals with diverse religious backgrounds, or those who have been hurt by religion. In these cases, the question is reconfigured as the team tries to understand who the patient is and what gives meaning to their existence. In any case, the patient does not surrender their entire self as a confession. They offer traces: a phrase, a memory, a fear, a prayer, a silence, a wish. That is why the image accompanying the article is the work by Yannis Kounellis titled Tragedia civile 1975. In the scene set up by the artist, we see a wall covered with gold leaf, an old coat rack with a black coat and a hat, and a lit lamp. Thus, Kounellis does not show the person but their trace. The composition has been interpreted as something reminiscent of a Byzantine iconostasis surface, a space that separates the everyday from the sacred. The small lamp is a small point of light that gives form to presence through absence. Spirituality is found somewhere there: in the way in which a person tries to give meaning to what is happening to them. The benefits of this deeper communication are multiple. Interventions of comprehensive spiritual care have been associated with reduced use of analgesic medications, lower levels of anxiety, and an improved overall sense of relief and well-being. Many patients, especially those who are hospitalized or suffering from incurable diseases, wish to include spirituality in their discussions regarding their care. However, studies show that this rarely happens due to the barriers faced by healthcare professionals, such as the lack of time, a structured framework that explains the discussion – such as within the context of providing palliative care – and a lack of experience in discussing matters of spirituality. Within the framework of palliative care, by helping doctors to explore the sources of meaning, coping, hope, and the spiritual strengths of patients, as well as identifying spiritual issues related to care planning, we help them to document patients’ preferences, clarify the spiritual impacts on health, and better support the design of treatment from their side. Thus, a “spiritual GPS” is activated that helps the patient to better find the paths they will traverse during the difficult period of pain and hardship. In palliative care, communication does not change reality but helps to give it meaning. And for this to be substantive and effective, it is important to address the spiritual needs of patients. I cannot imagine any other way to achieve this than with love. [1] Puchalski C, Ferrell B, Virani R, et al. Improving the quality of spiritual care as a dimension of palliative care: The report of the Consensus Conference. J Palliat Med. 2009;12(10):885–904. https://ecommons.luc.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1023&context=socialwork_facpubs [2] La mort intime, Marie de Hennezel, Aider la vie, Robert Laffont, 1999

Κλινική επικοινωνία και πνευματικότητα Επιστήμη, Ηθική και Θρησκεία 05.10.2026 Μαρία Λουπίδου Κλινική επικοινωνία είναι η διαδικασία ανταλλαγής πληροφοριών, σκέψεων και συναισθημάτων ανάμεσα στους επαγγελματίες υγείας και στους ασθενείς ή τις οικογένειές τους. Ο ασθενής δεν είναι μόνο ένα σώμα που νοσεί, είναι ένα πρόσωπο που έχει έναν δικό του τρόπο να νοηματοδοτεί τη ζωή, τον πόνο, την απώλεια, την ελπίδα και το τέλος. Ειδικότερα, στα πλαίσια της έννοιας της ανακουφιστικής φροντίδας,η κλινική σχέση καθιστά εφικτό για τους επαγγελματίες υγείας να λαμβάνουν υπόψιν το πνευματικό ιστορικό των ασθενών. Αυτή η δυνατότητα βρίσκεται στην καρδιά της ουσιαστικής φροντίδας τους ασθενούς ως πρόσωπο, ενισχύει την διεπιστημονική ευθυγράμμιση και υποστηρίζει τα αποτελέσματα με βάση τον ασθενή. Τι ορίζεται όμως ως πνευματικότητα: Η πνευματικότητα είναι η πτυχή της ανθρώπινης φύσης που αφορά τον τρόπο με τον οποίο τα άτομα αναζητούν και εκφράζουν το νόημα και το σκοπό της ζωής, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο βιώνουν την σύνδεσή τους με την παρούσα στιγμή, τον εαυτό τους, τους άλλους, τη φύση και το σημαντικό ή ιερό. [1] Με απλά λόγια είναι αυτό που λέει μια ασθενής στο βιβλίο της MariedeHennezel [2] : «Θέλω να ζήσω όσο γίνεται πιο συνειδητά αυτή τη δύσκολη φάση της ζωής μου!»Στην ανακουφιστική φροντίδα αυτό επιτυγχάνεται όταν ο γιατρός μπορεί να ακούσει τον τρόπο με τον οποίο ο ασθενής κατοικεί τον κόσμο του. Η διερεύνηση της πνευματικότητας αποδεικνύει ευαισθησία απέναντι και σε άτομα που δεν αυτοπροσδιορίζονται ως θρησκευόμενα ή πνευματικά, σε άτομα με ποικίλα θρησκευτικά υπόβαθρα ή εκείνα που έχουν πληγωθεί από τη θρησκεία. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις το ερώτημα αναδιαμορφώνεται καθώς η ομάδα προσπαθεί να καταλάβει ποιος είναι ο ασθενής και τι δίνει νόημα στην ύπαρξή του. Σε κάθε περίπτωση ο ασθενής δεν παραδίδει ολόκληρο τον εαυτό του ως κατάθεση ψυχής. Δίνει ίχνη: μια φράση, μια ανάμνηση, έναν φόβο, μια προσευχή, μια σιωπή, μια επιθυμία. Γι’ αυτό και η εικόνα που συνοδεύει το άρθρο είναι το έργο του Γιάννη Κουνέλλημε τίτλο Tragediacivile 1975. Στο σκηνικό που έστησε ο καλλιτέχνης, βλέπουμε έναν τοίχο καλυμμένο με φύλλο χρυσού, έναν παλιό καλόγερο – κρεμάστρα με ένα μαύρο παλτό και ένα καπέλο και μια αναμμένη λάμπα. Έτσι ο Κουνέλλης δεν δείχνει τον άνθρωπο αλλά το ίχνος του. Η σύνθεση έχει ερμηνευτεί ως κάτι που θυμίζει βυζαντινή εικονοστατική επιφάνεια, έναν χώρο που χωρίζει το καθημερινό από το ιερό. Η μικρή λάμπα είναι ένα μικρό σημείο φωτός που δίνει μορφή στην παρουσία μέσα από την απουσία. Η πνευματικότητα βρίσκεται κάπου εκεί: στον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος προσπαθεί να δώσει νόημα σε αυτό που του συμβαίνει. Τα οφέλη αυτής της βαθύτερης επικοινωνίας είναι πολλαπλά. Οι παρεμβάσεις ολοκληρωμένης πνευματικής φροντίδας έχουν συσχετιστεί με μειωμένη χρήση αναλγητικών φαρμάκων, χαμηλότερα επίπεδα άγχους και βελτιωμένο συνολικό αίσθημα ανακούφισης και ευεξίας. Πολλοί ασθενείς, ιδίως όσοι νοσηλεύονται ή πάσχουν από ανίατα νοσήματα, επιθυμούν να συμπεριλάβουν την πνευματικότητα στις συζητήσεις τους σχετικά με την φροντίδα τους. Ωστόσο μελέτες δείχνουν πως αυτό συμβαίνει σπάνια λόγω των εμποδίων που αντιμετωπίζουν οι επαγγελματίες υγείας όπως η έλλειψη χρόνου, δομημένου πλαισίου που να εξηγεί την συζήτηση – όπως στα πλαίσια παροχής ανακουφιστικής φροντίδας – και έλλειψη εμπειρίας στη συζήτηση θεμάτων πνευματικότητας. Στα πλαίσια της ανακουφιστικής φροντίδας, βοηθώντας τους γιατρούς να εξερευνήσουν τις πηγές νοήματος, την αντιμετώπιση, την ελπίδα και τα πνευματικά δυνατά σημεία των ασθενών, καθώς και τον εντοπισμό πνευματικών ζητημάτων που σχετίζονται με τον σχεδιασμό της φροντίδας, τους βοηθάμε να καταγράψουν τις προτιμήσεις των ασθενών, να αποσαφηνίσουν τις πνευματικές επιδράσεις στην υγεία και να υποστηρίξουν καλύτερα από την μεριά τους τον σχεδιασμό της θεραπείας. Ενεργοποιείται έτσι ένα «πνευματικό gps» που βοηθά τον ασθενή να βρίσκει καλύτερα τα μονοπάτια που θα διαβεί στην δύσκολη περίοδο του πόνου και της δυσκολίας. Στην ανακουφιστική φροντίδα η επικοινωνία δεν αλλάζει την πραγματικότητα αλλά βοηθά στο να αποκτήσει αυτή νόημα. Και για να γίνει αυτό ουσιαστικό και αποτελεσματικό είναι να σημαντικό να προσεγγίζει και τις πνευματικές ανάγκες των ασθενών. Δεν μπορώ να φανταστώ άλλον τρόπο για να γίνει αυτό, παρά με αγάπη. [1] Puchalski C, Ferrell B, Virani R, et al. Improving the quality of spiritual care as a dimension of palliative care: The report of the Consensus Conference. J Palliat Med . 2009;12(10):885–904. https://ecommons.luc.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1023&context=socialwork_facpubs [2] La mort intime, Marie de Hennezel , Aider la vie, Robert Laffont, 1999