Άγιος Θεοφάνης ο Γραπτός: Ο μεγάλος ομολογητής της Ορθοδοξίας μας

Saint Theophanes the Confessor: The great confessor of our Orthodoxy Hagiography - Figures 11.10.2026 Lambros Skontzos, Theologian One of the most heroic periods of our ecclesiastical history is also the period of the Iconoclasm (726-842), during which a multitude of confessors of the Orthodox Faith were revealed. They defended the Orthodoxy with vigor, setting up their resistance against the persecutors of the Holy Icons, who, having the imperial power, persecuted with fury the confessors of the Orthodoxy. One of these was Saint Theophanes, the so-called the Written. He was born in Palestine in 745. His father was the pious Ioannas, who took care to transmit, both to him and to his brother Theodore, the piety. He also took care to educate them, sending them to the famous Monastery of Saint Sabbas, near the wise teacher Elder Michael, to study the sacred science of Theology, as well as ancient Greek, grammar, poetry, music, etc. The two brothers showed particular interest and diligence in their studies and were also initiated into the Orthodox spirituality and the monastic ascetic spirit. Their teacher Michael in 811 took them with him, as his subordinates, to the Monastery of the Spoudaioi, near the church of the Resurrection. Then Patriarch Thomas ordained them priests and sent them as ambassadors to Constantinople and to Rome, in order to support the persecuted Orthodox by their persecuting iconoclasts, but also to seek support against the threats and persecutions that the Arab Muslims were exercising against the Patriarchate of Jerusalem. They settled in the famous Monastery of Chora. But, a little later, in 815 the emperor Michael I Rangabe (811-813) died and Leo V the Armenian (813-820) ascended to the throne, who inaugurated the second period of the iconoclastic controversy. He ordered the complete prohibition of the veneration and honor of the Holy Icons, even with the penalty of death, the destruction of all the Icons and the whitewashing of the wall paintings of the churches. Then the two brothers, Theophanes and Theodore, together with their teacher Michael, appeared before the impious emperor and rebuked him for his decree. Leo, not only did not show signs of repentance, but ordered their savage torture. They were savagely flogged and locked in prison. After they rejected even the efforts of the future iconoclast Patriarch John the Grammarian, to comply with the imperial decree, they were separated. They locked the two brothers in a fortress in the Bosphorus, depriving them even of food. After the murder of Leo (820), the persecutions of the Orthodox ceased, and the two brothers settled at the Holy Monastery of the Archangel Michael of Sosthenios in the Bosphorus, who, through their exemplary ascetic struggle and their many letters, strengthened the Orthodox faith. But in 829, the equally fanatical iconoclast emperor Theophilos (829–842) ascended the throne, who inaugurated a new fierce iconoclast period, ruthlessly pursuing the confessing Orthodox. The two brothers were exiled to the island of Afsia in 834, together with other Orthodox confessors. Because they did not submit, and they exercised fierce criticism against the iconoclasts and the Palace, they were summoned in 836 to a new inquisition by the emperor. The two confessing monks again boldly and frankly rebuked the impious emperor, confessing the Orthodox faith. They were again subjected to new tortures. With a red-hot iron, twelve iambic verses were written on their foreheads, with the cause of their persecutions. For this reason, they were called from then on the "Inscribed" (Graphotai). Subsequently, they were thrown into the dampest and darkest prison of the Praetorium, with the aim that they would die in isolation. Then they received comforting letters from their teacher Michael and the saint Methodios, encouraging them to endure the martyrdoms to the end. In a short time, they were sent to a new exile in Apamea of Bithynia (Moudania), where, however, they were enthusiastically received by the people. Theodore fell asleep in 838, exhausted by the hardships. His brother Theophanes, defying the emperor's order that his body remain unburied, buried it, composing also a magnificent poetic canon. After this bold act of his, Theophanes was exiled to Thessaloniki, where he worked actively for the triumph of the Orthodox Dogma and the rejection of the heresy of iconoclasm. But in 842, the impious Theophilos died, and his underage son Michael III (842–867) ascended the throne, over whom the pious empress saint Theodora presided as regent, who immediately ceased the persecutions, reinstated the decisions of the Seventh Ecumenical Council (787), and in 842 definitively restored the holy Icons. In parallel, she also recalled from exile and released from prison the confessors of the faith. Theophanes was recalled from exile, and the Patriarch saint Methodios in 842 ordained him Metropolitan of Nicaea. There he spent the remainder of his turbulent earthly life, shepherding his flock in a godly manner, praying and practicing asceticism. As a consummate poet and hymnographer, he composed a multitude of ecclesiastical hymns, which are sung to this day during the Lord's and Theotokos's feasts and in the commemorations of saints. He fell asleep peacefully on October 11, 845. He was proclaimed a saint, and his venerable memory is celebrated on the day of his peaceful falling asleep. Saint Theophanes the Inscribed is counted among the great Fathers, Confessors, and hymnographers of our Church, who dedicated his entire life to the confession and defense of the Orthodox faith, the only true and saving faith. Both he and the other great Fathers of our Church are (must be) for us today the great living examples, not to make the slightest concession or retreat on matters of faith, as they did! TAGS: #Saint_Theophanes_the_Inscribed #confessor #Orthodoxy

Άγιος Θεοφάνης ο Γραπτός: Ο μεγάλος ομολογητής της Ορθοδοξίας μας Αγιολογία - Μορφές 11.10.2026 Λάμπρος Σκόντζος, Θεολόγος Μια από τις ηρωικότερες περιόδους της εκκλησιαστικής μας ιστορίας είναι και η περίοδος της εικονομαχίας (726-842), κατά την οποία ανεδείχθησαν πλήθος ομολογητών της Ορθοδόξου Πίστεως. Υπερασπίσθηκαν με σθένος την Ορθοδοξία, ορθώνοντας το ανάστημά τους στους διώκτες των Ιερών Εικόνων, οι οποίοι έχοντας την αυτοκρατορική δύναμη, δίωκαν με μανία τους ομολογητές της Ορθοδοξίας. Ένας από αυτούς υπήρξε ο άγιος Θεοφάνης ο επονομαζόμενος Γραπτός. Γεννήθηκε στην Παλαιστίνη το 745. Πατέρας του ήταν ο ευσεβής Ιωαννάς, ο οποίος φρόντισε να μεταδώσει, τόσο στον ίδιο, όσο και στον αδελφό του Θεόδωρο την ευσέβεια. Φρόντισε επίσης να τους μορφώσει, στέλνοντάς τους στη φημισμένη Μονή του Αγίου Σάββα, κοντά στο σοφό διδάσκαλο Γέροντα Μιχαήλ, να σπουδάσουν την ιερή επιστήμη της Θεολογίας, καθώς και αρχαία Ελληνικά, γραμματική, ποίηση, μουσική κλπ. Τα δύο αδέλφια έδειξαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και επιμέλεια στις σπουδές τους και επίσης μυήθηκαν στην ορθόδοξη πνευματικότητα και στο μοναχικό ασκητικό πνεύμα. Ο δάσκαλός τους Μιχαήλ το 811 τους πήρε μαζί του, ως υποτακτικούς του στη Μονή των Σπουδαίων, κοντά στο ναό της Αναστάσεως. Κατόπιν ο Πατριάρχης Θωμάς τους χειροτόνησε ιερείς και τους έστειλε πρέσβεις στην Κωνσταντινούπολη και στη Ρώμη, προκειμένου να στηρίξουν τους διωκόμενους Ορθοδόξους από τους διώκτες τους εικονομάχους, αλλά και να ζητήσουν τη στήριξη για τις απειλές και τις διώξεις που ασκούσαν οι Άραβες μουσουλμάνοι κατά του Πατριαρχείου των Ιεροσολύμων. Εγκαταστάθηκαν στην περίφημη Μονή της Χώρας. Αλλά, λίγο αργότερα, το 815 πέθανε ο αυτοκράτορας Μιχαήλ Α΄ Ραγκαβές (811-813) και ανέβηκε στο θρόνο ο Λέων Ε΄ ο Αρμένιος (813-820), ο οποίος εγκαινίασε τη δεύτερη περίοδο της εικονομαχικής έριδας. Διέταξε την πλήρη απαγόρευση προσκύνησης και τιμής των Ιερών Εικόνων, ακόμα και με την ποινή του θανάτου, την καταστροφή όλων των Εικόνων και το ασβέστωμα των τοιχογραφιών των ναών. Τότε τα δύο αδέλφια, Θεοφάνης και Θεόδωρος, μαζί με το δάσκαλό του Μιχαήλ, παρουσιάστηκαν στον ασεβή αυτοκράτορα και τον ήλεγξαν για το διάταγμά του. Ο Λέων, όχι μόνον δεν έδειξε σημάδια συνετισμού, αλλά διέταξε τον άγριο βασανισμό τους. Τους μαστίγωσαν άγρια και τους έκλεισαν στη φυλακή. Αφού απέκρουσαν και τις προσπάθειες του μελλοντικού εικονομάχου Πατριάρχη Ιωάννου Γραμματικού, να συμμορφωθούν με το αυτοκρατορικό διάταγμα, τους ξεχώρισαν. Έκλεισαν τα δύο αδέλφια σε ένα φρούριο στο Βόσπορο, στερώντας τους ακόμα και την τροφή. Μετά τη δολοφονία του Λέοντα (820) κόπασαν οι διωγμοί των Ορθοδόξων και τα δύο αδέλφια εγκαταστάθηκαν στην Ιερά Μονή Αρχαγγέλου Μιχαήλ του Σωσθενίου στο Βόσπορο, οι οποίοι με τον υποδειγματικό ασκητικό τους αγώνα και τις πολλές επιστολές τους στερέωσαν την ορθόδοξη πίστη. Αλλά το 829 ανέβηκε στο θρόνο ο επίσης φανατικός εικονομάχος αυτοκράτορας Θεόφιλος (829-842), ο οποίος εγκαινίασε νέα σφοδρή εικονομαχική περίοδο, καταδιώκοντας απηνώς τους ομολογητές Ορθοδόξους. Τα δυο αδέλφια εξορίστηκαν στη νήσο Αφουσία, το 834, μαζί με άλλους ορθοδόξους ομολογητές. Επειδή δεν πειθάρχησαν, και ασκούσαν σφοδρή κριτική κατά των εικονομάχων και του Παλατίου, κλήθηκαν το 836 σε νέα ανάκριση από τον αυτοκράτορα. Οι δύο ομολογητές μοναχοί ήλεγξαν και πάλι με θάρρος και παρρησία τον ασεβή αυτοκράτορα, ομολογώντας την ορθόδοξη πίστη. Υποβλήθηκαν και πάλι σε νέα βασανιστήρια. Με πυρωμένο σίδερο έγραψαν στα μέτωπά τους δώδεκα ιμαβικούς στίχους, με την αιτία των διώξεών τους. Γι’ αυτό ονομάστηκαν από τότε Γραπτοί. Στη συνέχεια τους έριξαν στην πιο υγρή και σκοτεινή φυλακή του Πραιτωρίου, με στόχο να πεθάνουν απομονωμένοι. Τότε πήραν επιστολές παρηγορητικές από το δάσκαλό τους Μιχαήλ και τον άγιο Μεθόδιο, ενθαρρύνοντας τους να υπομείνουν ως τέλους τα μαρτύρια. Σε λίγο καιρό τους έστειλαν σε νέα εξορία στην Απάμεια της Βιθυνίας (Μουδανιά), όπου όμως έγιναν ενθουσιωδώς δεκτοί από το λαό. Ο Θεόδωρος, κοιμήθηκε το 838, εξουθενωμένος από τις κακουχίες. Ο αδελφός του Θεοφάνης, αψηφώντας την διαταγή του αυτοκράτορα, να μείνει άταφο το σώμα του, το ενταφίασε, συνθέτοντας και έναν εξαίσιο ποιητικό κανόνα. Μετά από την θαρραλέα αυτή πράξη του, ο Θεοφάνης εξορίστηκε στη Θεσσαλονίκη, όπου εργάστηκε δραστήρια για την επικράτηση του Ορθοδόξου Δόγματος και την απόκρουση της αιρέσεως της εικονομαχίας. Αλλά το 842 πέθανε ο ασεβής Θεόφιλος και στο θρόνο ανέβηκε ο ανήλικος γιός του Μιχαήλ Γ΄ (842-867), τον οποίο επιτρόπευε η ευσεβής αυτοκράτειρα αγία Θεοδώρα, η οποία έπαυσε αμέσως τους διωγμούς, επανέφερε σε ισχύ τις αποφάσεις της Ζ΄ Οικουμενικής Συνόδου (787) και το 842 αναστήλωσε οριστικά τις άγιες Εικόνες. Παράλληλα επανέφερε από την εξορία και έβγαλε από τις φυλακές τους ομολογητές της πίστεως. Ο Θεοφάνης ανακλήθηκε από την εξορία και ο Πατριάρχης άγιος Μεθόδιος το 842 τον χειροτόνησε Μητροπολίτη Νικαίας. Εκεί πέρασε το υπόλοιπο του πολυτάραχου επίγειου βίου του, ποιμαίνοντας θεοφιλώς το ποίμνιό του, προσευχόμενος και ασκούμενος. Ως άφθαστος ποιητής και υμνογράφος συνέθεσε πλήθος εκκλησιαστικών ύμνων, οι οποίοι ψάλλονται μέχρι σήμερα κατά τις δεσποτικές και θεομητορικές εορτές και σε μνήμες αγίων. Κοιμήθηκε ειρηνικά την 11η Οκτωβρίου του 845. Ανακηρύχτηκε άγιος και η σεπτή μνήμη του εορτάζεται την ημέρα της οσιακής κοιμήσεώς του. Ο άγιος Θεοφάνης ο Γραπτός συγκαταλέγεται στους μεγάλους Πατέρες, Ομολογητές και υμνογράφους της Εκκλησίας μας, ο οποίος αφιέρωσε ολόκληρη τη ζωή του στην ομολογία και την προάσπιση της Ορθοδόξου πίστεως, της μόνης αληθινής και σώζουσας πίστεως. Τόσον αυτός, όσο και οι άλλοι μεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας μας, είναι (πρέπει να είναι) και σε μας σήμερα τα μεγάλα ζωντανά παραδείγματα, να μην κάνουμε την παραμικρή έκπτωση και υποχώρηση στα θέματα της πίστεως, όπως έκαμαν και εκείνοι! TAGS: #Άγιος Θεοφάνης ο Γραπτός #ομολογητής #Ορθοδοξία