Άγιος Θεοφάνης ο Γραπτός: Ο μεγάλος ομολογητής της Ορθοδοξίας μας

Heiliger Theophanes der Geschriebene: Der große Bekenner unserer Orthodoxie Heiligenkunde – Gestalten 11.10.2026 Lambros Skontzos, Theologe Eine der heldenhaftesten Perioden unserer kirchlichen Geschichte ist auch die Periode der Ikonoklasmie (726–842), in der sich eine Vielzahl von Bekennern des orthodoxen Glaubens erwiesen. Sie verteidigten mit Kraft die Orthodoxie, indem sie den Verfolgern der Heiligen Ikonen die Stirn boten, welche, im Besitz der kaiserlichen Macht, die Bekenner der Orthodoxie mit Wut verfolgten. Einer von ihnen war der heilige Theophanes, der sogenannte Geschriebene. Er wurde 745 in Palästina geboren. Sein Vater war der fromme Ioannas, der dafür sorgte, sowohl ihm selbst als auch seinem Bruder Theodoros die Frömmigkeit zu vermitteln. Er sorgte auch dafür, sie auszubilden, indem er sie in die berühmte Abtei des heiligen Sabbas, zum weisen Lehrer, dem Ältesten Michael, schickte, um die heilige Wissenschaft der Theologie sowie altes Griechisch, Grammatik, Poesie, Musik usw. zu studieren. Die beiden Brüder zeigten besonderes Interesse und Sorgfalt in ihren Studien und wurden auch in die orthodoxe Spiritualität und in den monastischen asketischen Geist eingeführt. Ihr Lehrer Michael nahm sie 811 mit sich, als seine Untergebenen in die Abtei der Spoudaioi, in der Nähe der Kirche der Auferstehung. Danach weihte sie der Patriarch Thomas zu Priestern und sandte sie als Gesandte nach Konstantinopel und nach Rom, um die von ihren Verfolgern, den Ikonoklasten, verfolgten Orthodoxen zu unterstützen, aber auch um Unterstützung gegen die Drohungen und Verfolgungen zu erbitten, die die arabischen Muslime gegen das Patriarchat von Jerusalem ausübten. Sie ließen sich in der berühmten Abtei Chora nieder. Aber, wenig später, 815, starb der Kaiser Michael I. Rangabe (811–813) und Leo V. der Armenier (813–820) bestieg den Thron, der die zweite Periode des ikonoklastischen Streits einleitete. Er erließ das vollständige Verbot der Verehrung und Ehrung der Heiligen Ikonen, sogar mit der Todesstrafe, die Zerstörung aller Ikonen und das Kalken der Wandmalereien der Kirchen. Dann stellten sich die beiden Brüder, Theophanes und Theodoros, zusammen mit ihrem Lehrer Michael dem gottlosen Kaiser und warfen ihm sein Dekret vor. Leo zeigte nicht nur keine Anzeichen von Besonnenheit, sondern befahl ihre grausame Folterung. Sie wurden grausam gepeitscht und ins Gefängnis gesperrt. Nachdem sie auch die Bemühungen des zukünftigen ikonoklastischen Patriarchen Ioannes Grammatikos zurückgewiesen hatten, sich dem kaiserlichen Dekret zu fügen, wurden sie getrennt. Die beiden Brüder wurden in eine Festung am Bosporus gesperrt, wobei man ihnen sogar die Nahrung verwehrte. Nach der Ermordung Leos (820) erlahmten die Verfolgungen der Orthodoxen, und die beiden Brüder ließen sich im Heiligen Kloster des Erzengels Michael des Sosthenios am Bosporos nieder, die mit ihrem vorbildlichen asketischen Kampf und ihren zahlreichen Briefen den orthodoxen Glauben befestigten. Aber 829 bestieg der ebenfalls fanatische ikonoklastische Kaiser Theophilos (829–842) den Thron, der eine neue heftige Ikonoklasmus-Periode einleitete, indem er die bekennenden Orthodoxen grausam verfolgte. Die beiden Brüder wurden 834 zusammen mit anderen orthodoxen Bekenner auf die Insel Afousia verbannt. Weil sie nicht gehorsam waren und scharfe Kritik an den Ikonoklasten und am Palast übten, wurden sie 836 vom Kaiser zu einer neuen Untersuchung vorgeladen. Die beiden bekennenden Mönche rügten wieder mit Mut und Freimut den gottlosen Kaiser, indem sie den orthodoxen Glauben bezeugten. Sie wurden erneut neuen Folterungen unterworfen. Mit glühendem Eisen wurden auf ihre Stirnen zwölf jambische Verse geschrieben, mit dem Grund ihrer Verfolgungen. Deshalb wurden sie von da an die „Geschriebenen" genannt. Anschließend warf man sie in die feuchteste und dunkelste Gefängniszelle des Praetorium, mit dem Ziel, dass sie isoliert sterben sollten. Dann erhielten sie tröstliche Briefe von ihrem Lehrer Michael und dem heiligen Methodios, die sie ermutigten, die Martyrien bis zum Ende zu ertragen. Bald schickte man sie in eine neue Verbannung nach Apamea in Bithynien (Mudanya), wo sie jedoch enthusiastisch vom Volk empfangen wurden. Theodoros entschlief 838, erschöpft von den Leiden. Sein Bruder Theophanes, der den Befehl des Kaisers, der Leichnam solle unbestattet bleiben, missachtete, bestattete ihn und verfasste auch einen herrlichen poetischen Kanon. Nach dieser mutigen Tat wurde Theophanes nach Thessaloniki verbannt, wo er aktiv für die Durchsetzung des Orthodoxen Dogmas und die Abwehr der Häresie des Ikonoklasmus arbeitete. Aber 842 starb der gottlose Theophilos, und auf den Thron bestieg sein unmündiger Sohn Michael III. (842–867), über den die fromme Kaiserin, die heilige Theodora, die Vormundschaft führte, die sofort die Verfolgungen einstellte, die Beschlüsse des VII. Ökumenischen Konzils (787) wieder in Kraft setzte und 842 die heiligen Ikonen endgültig wiederherstellte. Zugleich holte sie die Bekenner des Glaubens aus der Verbannung zurück und befreite sie aus den Gefängnissen. Theophanes wurde aus der Verbannung zurückberufen, und der Patriarch, der heilige Methodios, weihte ihn 842 zum Metropolit von Nikaia. Dort verbrachte er den Rest seines bewegten irdischen Lebens, indem er seine Herde gottgefällig hütete, betete und asketisch übte. Als unübertroffener Dichter und Hymnograph verfasste er eine Fülle kirchlicher Hymnen, die bis heute an den Herrenfesten und den Gottesmutterfesten sowie an Gedenktagen von Heiligen gesungen werden. Er entschlief friedlich am 11. Oktober 845. Er wurde zum Heiligen erklärt, und seine heilige Gedächtnisfeier wird am Tag seiner osiaken Entschlafung gefeiert. Der heilige Theophanes der Geschriebene zählt zu den großen Vätern, Bekenner und Hymnographen unserer Kirche, der sein ganzes Leben der Bekennerschaft und der Verteidigung des Orthodoxen Glaubens widmete, des einzigen wahren und rettenden Glaubens. Sowohl er als auch die anderen großen Väter unserer Kirche sind (müssen sein) auch für uns heute die großen lebendigen Beispiele, in den Fragen des Glaubens keinen einzigen Abstrich oder Rückzug zu machen, wie sie es auch taten! TAGS: #Heiliger_Theophanes_der_Geschriebene #Bekenner #Orthodoxie

Άγιος Θεοφάνης ο Γραπτός: Ο μεγάλος ομολογητής της Ορθοδοξίας μας Αγιολογία - Μορφές 11.10.2026 Λάμπρος Σκόντζος, Θεολόγος Μια από τις ηρωικότερες περιόδους της εκκλησιαστικής μας ιστορίας είναι και η περίοδος της εικονομαχίας (726-842), κατά την οποία ανεδείχθησαν πλήθος ομολογητών της Ορθοδόξου Πίστεως. Υπερασπίσθηκαν με σθένος την Ορθοδοξία, ορθώνοντας το ανάστημά τους στους διώκτες των Ιερών Εικόνων, οι οποίοι έχοντας την αυτοκρατορική δύναμη, δίωκαν με μανία τους ομολογητές της Ορθοδοξίας. Ένας από αυτούς υπήρξε ο άγιος Θεοφάνης ο επονομαζόμενος Γραπτός. Γεννήθηκε στην Παλαιστίνη το 745. Πατέρας του ήταν ο ευσεβής Ιωαννάς, ο οποίος φρόντισε να μεταδώσει, τόσο στον ίδιο, όσο και στον αδελφό του Θεόδωρο την ευσέβεια. Φρόντισε επίσης να τους μορφώσει, στέλνοντάς τους στη φημισμένη Μονή του Αγίου Σάββα, κοντά στο σοφό διδάσκαλο Γέροντα Μιχαήλ, να σπουδάσουν την ιερή επιστήμη της Θεολογίας, καθώς και αρχαία Ελληνικά, γραμματική, ποίηση, μουσική κλπ. Τα δύο αδέλφια έδειξαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και επιμέλεια στις σπουδές τους και επίσης μυήθηκαν στην ορθόδοξη πνευματικότητα και στο μοναχικό ασκητικό πνεύμα. Ο δάσκαλός τους Μιχαήλ το 811 τους πήρε μαζί του, ως υποτακτικούς του στη Μονή των Σπουδαίων, κοντά στο ναό της Αναστάσεως. Κατόπιν ο Πατριάρχης Θωμάς τους χειροτόνησε ιερείς και τους έστειλε πρέσβεις στην Κωνσταντινούπολη και στη Ρώμη, προκειμένου να στηρίξουν τους διωκόμενους Ορθοδόξους από τους διώκτες τους εικονομάχους, αλλά και να ζητήσουν τη στήριξη για τις απειλές και τις διώξεις που ασκούσαν οι Άραβες μουσουλμάνοι κατά του Πατριαρχείου των Ιεροσολύμων. Εγκαταστάθηκαν στην περίφημη Μονή της Χώρας. Αλλά, λίγο αργότερα, το 815 πέθανε ο αυτοκράτορας Μιχαήλ Α΄ Ραγκαβές (811-813) και ανέβηκε στο θρόνο ο Λέων Ε΄ ο Αρμένιος (813-820), ο οποίος εγκαινίασε τη δεύτερη περίοδο της εικονομαχικής έριδας. Διέταξε την πλήρη απαγόρευση προσκύνησης και τιμής των Ιερών Εικόνων, ακόμα και με την ποινή του θανάτου, την καταστροφή όλων των Εικόνων και το ασβέστωμα των τοιχογραφιών των ναών. Τότε τα δύο αδέλφια, Θεοφάνης και Θεόδωρος, μαζί με το δάσκαλό του Μιχαήλ, παρουσιάστηκαν στον ασεβή αυτοκράτορα και τον ήλεγξαν για το διάταγμά του. Ο Λέων, όχι μόνον δεν έδειξε σημάδια συνετισμού, αλλά διέταξε τον άγριο βασανισμό τους. Τους μαστίγωσαν άγρια και τους έκλεισαν στη φυλακή. Αφού απέκρουσαν και τις προσπάθειες του μελλοντικού εικονομάχου Πατριάρχη Ιωάννου Γραμματικού, να συμμορφωθούν με το αυτοκρατορικό διάταγμα, τους ξεχώρισαν. Έκλεισαν τα δύο αδέλφια σε ένα φρούριο στο Βόσπορο, στερώντας τους ακόμα και την τροφή. Μετά τη δολοφονία του Λέοντα (820) κόπασαν οι διωγμοί των Ορθοδόξων και τα δύο αδέλφια εγκαταστάθηκαν στην Ιερά Μονή Αρχαγγέλου Μιχαήλ του Σωσθενίου στο Βόσπορο, οι οποίοι με τον υποδειγματικό ασκητικό τους αγώνα και τις πολλές επιστολές τους στερέωσαν την ορθόδοξη πίστη. Αλλά το 829 ανέβηκε στο θρόνο ο επίσης φανατικός εικονομάχος αυτοκράτορας Θεόφιλος (829-842), ο οποίος εγκαινίασε νέα σφοδρή εικονομαχική περίοδο, καταδιώκοντας απηνώς τους ομολογητές Ορθοδόξους. Τα δυο αδέλφια εξορίστηκαν στη νήσο Αφουσία, το 834, μαζί με άλλους ορθοδόξους ομολογητές. Επειδή δεν πειθάρχησαν, και ασκούσαν σφοδρή κριτική κατά των εικονομάχων και του Παλατίου, κλήθηκαν το 836 σε νέα ανάκριση από τον αυτοκράτορα. Οι δύο ομολογητές μοναχοί ήλεγξαν και πάλι με θάρρος και παρρησία τον ασεβή αυτοκράτορα, ομολογώντας την ορθόδοξη πίστη. Υποβλήθηκαν και πάλι σε νέα βασανιστήρια. Με πυρωμένο σίδερο έγραψαν στα μέτωπά τους δώδεκα ιμαβικούς στίχους, με την αιτία των διώξεών τους. Γι’ αυτό ονομάστηκαν από τότε Γραπτοί. Στη συνέχεια τους έριξαν στην πιο υγρή και σκοτεινή φυλακή του Πραιτωρίου, με στόχο να πεθάνουν απομονωμένοι. Τότε πήραν επιστολές παρηγορητικές από το δάσκαλό τους Μιχαήλ και τον άγιο Μεθόδιο, ενθαρρύνοντας τους να υπομείνουν ως τέλους τα μαρτύρια. Σε λίγο καιρό τους έστειλαν σε νέα εξορία στην Απάμεια της Βιθυνίας (Μουδανιά), όπου όμως έγιναν ενθουσιωδώς δεκτοί από το λαό. Ο Θεόδωρος, κοιμήθηκε το 838, εξουθενωμένος από τις κακουχίες. Ο αδελφός του Θεοφάνης, αψηφώντας την διαταγή του αυτοκράτορα, να μείνει άταφο το σώμα του, το ενταφίασε, συνθέτοντας και έναν εξαίσιο ποιητικό κανόνα. Μετά από την θαρραλέα αυτή πράξη του, ο Θεοφάνης εξορίστηκε στη Θεσσαλονίκη, όπου εργάστηκε δραστήρια για την επικράτηση του Ορθοδόξου Δόγματος και την απόκρουση της αιρέσεως της εικονομαχίας. Αλλά το 842 πέθανε ο ασεβής Θεόφιλος και στο θρόνο ανέβηκε ο ανήλικος γιός του Μιχαήλ Γ΄ (842-867), τον οποίο επιτρόπευε η ευσεβής αυτοκράτειρα αγία Θεοδώρα, η οποία έπαυσε αμέσως τους διωγμούς, επανέφερε σε ισχύ τις αποφάσεις της Ζ΄ Οικουμενικής Συνόδου (787) και το 842 αναστήλωσε οριστικά τις άγιες Εικόνες. Παράλληλα επανέφερε από την εξορία και έβγαλε από τις φυλακές τους ομολογητές της πίστεως. Ο Θεοφάνης ανακλήθηκε από την εξορία και ο Πατριάρχης άγιος Μεθόδιος το 842 τον χειροτόνησε Μητροπολίτη Νικαίας. Εκεί πέρασε το υπόλοιπο του πολυτάραχου επίγειου βίου του, ποιμαίνοντας θεοφιλώς το ποίμνιό του, προσευχόμενος και ασκούμενος. Ως άφθαστος ποιητής και υμνογράφος συνέθεσε πλήθος εκκλησιαστικών ύμνων, οι οποίοι ψάλλονται μέχρι σήμερα κατά τις δεσποτικές και θεομητορικές εορτές και σε μνήμες αγίων. Κοιμήθηκε ειρηνικά την 11η Οκτωβρίου του 845. Ανακηρύχτηκε άγιος και η σεπτή μνήμη του εορτάζεται την ημέρα της οσιακής κοιμήσεώς του. Ο άγιος Θεοφάνης ο Γραπτός συγκαταλέγεται στους μεγάλους Πατέρες, Ομολογητές και υμνογράφους της Εκκλησίας μας, ο οποίος αφιέρωσε ολόκληρη τη ζωή του στην ομολογία και την προάσπιση της Ορθοδόξου πίστεως, της μόνης αληθινής και σώζουσας πίστεως. Τόσον αυτός, όσο και οι άλλοι μεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας μας, είναι (πρέπει να είναι) και σε μας σήμερα τα μεγάλα ζωντανά παραδείγματα, να μην κάνουμε την παραμικρή έκπτωση και υποχώρηση στα θέματα της πίστεως, όπως έκαμαν και εκείνοι! TAGS: #Άγιος Θεοφάνης ο Γραπτός #ομολογητής #Ορθοδοξία