Saint Philotheos Kokkinos, A Nearly Forgotten Great Figure of the Church!

Saint Philotheos Kokkinos, A Great Figure of the Church Who Remains Almost Unknown! Hagiography - Figures 12.10.2026 Nevertheless, the life and ministry of Saint Philotheos seems to be “hidden” behind these well-known books, or perhaps they reveal him to some extent, since his own saintly life and ministry are not recorded either in the “Synaxarion” of Saint Nektarios of the Holy Mountain nor in the “Great Synaxarion of the Orthodox Church.” You will not find him, either, in the “Menaion of October” on the eleventh of October, that is, on the day of his feast. We turned to the “Synaxarion of Triodion,” since he is also honored on the Fifth Sunday of Lent, as noted by Monk Moses², but again there is no corresponding reference there, nor in the same volume of the Triodion and the “Synaxarion” of the Fifth Sunday! Indeed, a great paradox! We must point out that all this happens, even though his sainthood was recognized very early on! This, it seems, was forgotten over the course of time, while the service written for him was also lost, as well as the very date of his feast! Thus, one might think that his life and ministry were not so important… (A new service was written only at the end of the 18th century, accompanied by an extensive life). What happened, perhaps, no one can interpret to us precisely. As for what it is about, I am copying from the presentation by Panagiotis Christou in the “Hagiography of Thessaloniki”: “Philotheos Kokkinos is for Hesychasm the ecclesiastical counterpart of Emperor John Kantakouzenos, because, just as the latter had imposed it politically, the former imposed it ecclesiastically.”! Indeed! This alone is enough for us to understand or suspect much about this great saint and ecclesiastical man! As, of course, much is also said by his spiritual connection with the great saints Gregory Palamas and Sabbas the Vatopedine, the fool-for-Christ, whom we mentioned earlier! And if his sainthood constitutes the height of his life and ministry, and his great and manifold contribution to the Church is the middle ground, let us also look at the… depth of his life, that is, where he started. Phokas Kokkinos by his secular name came from a poor family, and his mother was of Jewish descent, as noted by Monk Moses. Also, we learn from both sources mentioned above that he studied philology under the teacher Thomas Magistros, of whom he was also a servant! Yes! You read it correctly, a servant! Presumably to pay his tuition! As you can understand, the poor student was trained alongside his teacher in a peculiar ascetic obedience of life, something which, it seems, helped him also in the corresponding monastic obedience. In this way, he humbly ascended the broader scale of virtues! And to emphasize the contrast between the “depth” and the height of the life and ministry of Saint Philotheos, we quote the sentence with which the blessed Monk, Fr. Moses, begins his text: “He is one of the most prominent and most prolific hierarchs of our Church and one of the greatest Ecumenical Patriarchs.” Consequently, it is a pity that we do not know him better and do not honor him as much as he deserves! He is honored on October 11, and also on the Fifth Sunday of Lent of Great Lent. May we have his blessing! 1). Panagiotis Christou in the “Hagiologion of Thessaloniki” of the Center for Hagiographic Studies of the Holy Metropolis of Thessaloniki, volume II, published by the Holy Monastery of Agia Theodora, Thessaloniki 1997. 2). Monk Moses of the Holy Mountain, “Saint Philotheos the Red” from the “Vatopedine Synaxarion,” published by the Holy Great Monastery of Vatopedi, Holy Mountain, 2007

Άγιος Φιλόθεος Κόκκινος, Σχεδόν αγνοημένη μεγάλη μορφή της Εκκλησίας! Αγιολογία - Μορφές 12.10.2026 Εντούτοις, ο βίος και η πολιτεία του αγίου Φιλοθέου μοιάζει να «κρύβεται» πίσω από αυτά τα γνωστά βιβλία, ή μας τον φανερώνουν κάπως, αφού ο δικός του άγιος βίος και πολιτεία δεν είναι καταχωρημένος ούτε στον «Συναξαριστή» του αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτη ούτε και στον «Μεγάλο Συναξαριστή της Ορθοδόξου Εκκλησίας». Δεν θα τον βρείτε, επίσης, στο «Μηναίο Οκτωβρίου» και την ενδεκάτη Οκτωβρίου, την ημέρα, δηλαδή, της γιορτής του. Καταφύγαμε και στον «Συναξαριστή του Τριωδίου», αφού τιμάται και την Ε’ Κυριακή των Νηστειών, όπως αναφέρει ο Μοναχός Μωυσής2, αλλά και πάλιν εκεί δεν υπάρχει αντίστοιχη αναφορά, όπως και στον ίδιο τόμο του Τριωδίου και το «Συναξάριον» της Ε’ Κυριακής! Όντως πολύ παράδοξο! Θα πρέπει να επισημάνουμε πως όλα αυτά συμβαίνουν, παρόλο που αναγνωρίστηκε πολύ νωρίς η αγιότητά του! Αυτή, όπως φαίνεται, λησμονήθηκε μέσα στο διάβα του χρόνου, ενώ χάθηκε και η ακολουθία που γράφτηκε γι’ αυτόν, αλλά και η ίδια η ημερομηνία της γιορτής του! Έτσι θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς πως δεν ήταν και τόσο σημαντικός ο βίος και η πολιτεία του… (Νέα Ακολουθία γράφτηκε μόλις στα τέλη του 18ου αιώνα μαζί με εκτενή βίο). Το τι συνέβη, ίσως, κανένας δεν μπορεί να μας το ερμηνεύσει επακριβώς. Όσο για το περί τίνος πρόκειται αντιγράφω από την παρουσίαση του Παναγιώτη Χρήστου στο «Αγιολόγιο της Θεσσαλονίκης»: «Ο Φιλόθεος Κόκκινος είναι για τον ησυχασμό το εκκλησιαστικό αντίγραφο του αυτοκράτορος Ιωάννη Καντακουζηνού, διότι, όπως εκείνος τον είχε επιβάλει πολιτικώς, αυτός τον επέβαλε εκκλησιαστικώς.»! Μάλιστα! Αυτό και μόνον είναι αρκετό για να καταλάβουμε ή να υποψιαστούμε πολλά περί του μεγάλου αυτού αγίου και εκκλησιαστικού ανδρός! Όπως, φυσικά, πολλά λέει, και ο πνευματικός του σύνδεσμος με τους μεγάλους αγίους Γρηγόριο Παλαμά και Σάββα τον Βατοπαιδινό τον διά Χριστόν σαλό, που προαναφέραμε! Και αν η αγιότητά του αποτελεί το ύψος του βίου και της πολιτείας του, και η μεσότητα η μεγάλη και πολυποίκιλη προσφορά στην Εκκλησία, ας δούμε και το… βάθος του βίου του, δηλαδή από πού ξεκίνησε. Ο κατά κόσμον Φωκάς Κόκκινος καταγόταν από φτωχή οικογένεια και η μητέρα του ήταν εβραϊκής καταγωγής, όπως αναφέρει ο Μοναχός Μωυσής. Επίσης, μαθαίνουμε και από τις δύο πηγές που προαναφέραμε πως σπούδασε φιλολογία κοντά στον δάσκαλο Θωμά Μάγιστρο του οποίου υπήρξε και υπηρέτης! Ναι! καλά διαβάσατε υπηρέτης! Προφανώς για να πληρώνει τα δίδακτρά του! Όπως καταλαβαίνετε, ο φτωχός μαθητής ασκήθηκε πλάι στον δάσκαλό του σε μια ιδιόρρυθμη ασκητική υπακοή του βίου, πράγμα που, όπως φαίνεται τον βοήθησε και στην αντίστοιχη μοναχική υπακοή. Με τον τρόπο αυτό ανήλθε ταπεινά και την ευρύτερη κλίμακα των αρετών! Και για να τονίσουμε την αντίθεση ανάμεσα στο «βάθος» και το ύψος του βίου και της πολιτείας του Αγίου Φιλοθέου παραθέτουμε την πρόταση με την οποία ο μακαριστός Μοναχός, π. Μωυσής αρχίζει το κείμενό του: «Πρόκειται για έναν από τους επιφανέστερους και πολυγραφότερους αρχιερείς της Εκκλησίας μας κι έναν από τους μεγαλύτερους οικουμενικούς πατριάρχες». Κατά συνέπεια είναι κρίμα να μην τον γνωρίζουμε και περισσότενα μην τον τιμούμε όσο του αξίζει! Τιμάται στις 11 Οκτωβρίου, αλλά και την Ε’ Κυριακή των Νηστειών της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Να έχουμε την ευχή του! 1). Παναγιώτης Χρήστου στο «Αγιολόγιον της Θεσσαλονίκης» του Κέντρου Αγιολογικών Μελετών Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης, τόμος β’, έκδοση Ιεράς Μονής Αγία Θεοδώρας, Θεσσαλονίκη 1997. 2). Μοναχού Μωυσέως Αγιορείτη, ο «Άγιος Φιλόθεος ο Κόκκινος» από το «Βατοπαιδινό Συναξάρι», έκδοση Ιεράς Μεγίστης Μονής Βατοπαιδίου, Άγιον Όρος, 2007