Τρίπτυχο για την παιδεία μας

Triptych for Our Education Church and Society 16.09.2026 Archimandrite Kyrillos Kostopoulos, Hierodeacon of the Holy Metropolis of Patras, Doctor of Theology For a Nation to preserve its History and to be shaped for the better from a sociological, cultural, humanitarian, educational, and primarily—concerning our own Greek Nation—from a moral perspective, so that all existential problems of man are resolved, it is indeed necessary that the utmost attention be paid to the Education which our young men and women receive from primary through tertiary education. A basic prerequisite for proper learning on the part of the children is, on the one hand, respect towards their teachers and professors, which is fitting for them to possess, and, on the other hand, a deep sense of their position, namely that they are students, that they are “under apprenticeship.” This means that they have the obligation and duty to be taught, but also to internalize what they are taught, in order to be completed as personalities and to proceed correctly in our society. Certainly, the personality of the educator, his education, his character, and even his external appearance (attire, etc.) will contribute greatly to this. Naturally, the upbringing of the children by their parents holds a primary role. However, what should be the foundations of our Education, upon which it will rest, so as to form complete personalities who will constitute solutions and not problems for our today’s inconsistent and faltering society? A triptych that I could propose is: knowledge and faith in God, knowledge and love for the Fatherland, and scientific education and training. It is known that Socrates said that, for the world to be saved, it is imperative that either some man ascend to heaven or someone from heaven descend to the earth. The latter happened. The Son and Word of God the Father descended and became man, and as the God-man Lord He lived on earth and answered with His life and His teaching all the existential and metaphysical problems of man. For example: “Who created the world and man?” “How will man live and proceed in this life with love, joy, peace, without anxiety and bondage to matter?” “How will he be liberated from his passions and weaknesses?” “How will he overcome decay and death?” The answers to these questions exist in the Holy Scripture and its interpretation, the Patristic teaching. All of this needs to be taught to the child from a young age, so that it is deeply implanted within him, in order to be guided by it towards the truth. Thus, he will be completed as a correct and useful personality, where he will know and love his Creator God, but also his fellow man. Besides these, it is imperative that our Education provide our young man and woman with a motive of love for our Fatherland. I certainly do not mean that they should become chauvinists. A truly Orthodox Greek does not confine the framework of his love to only his own fatherland. And this is because he is ecumenical, catholic, and loves all the fatherlands of the world and all the peoples. However, necessarily, the love for his own fatherland must take precedence, especially when it concerns our Greece, whose culture and history constituted and constitute a light for all humanity. Consequently, it becomes necessary that the new Greeks be taught the unadulterated and objective truth of our History, so that they may truly love our Fatherland. Finally, concerning scientific education and training, which is provided, of course, at all levels, it is indicated that it should be developed in such a way that the child, before specializing in the scientific field he desires, has acquired substantial comprehensive knowledge of all subjects, not only those concerning the exact sciences, but primarily those focusing on Classical Education. One final, but no less significant, observation is that our Education must not overlook the fact that our young people are psychosomatic entities and it is imperative that they be educated as such beings. True education does not aim to produce people—economic tools, according to Marx—with the goal of their survival and the development of the economy, but primarily aims at the formation of the inner “being” of the human. And for this to happen, it is necessary that our Education provide not only scientific knowledge, but primarily the knowledge and faith in God the Creator, as well as the knowledge and love for the Fatherland. Only in this way will the character of our young people be formed healthily and naturally, so that they may walk in our society with a creative, peaceful, and loving disposition toward their neighbor, without violence, without erosion or abolition of values, and without the destruction of institutions.

Τρίπτυχο για την παιδεία μας Εκκλησία και Κοινωνία 16.09.2026 Αρχιμανδρίτης Κύριλλος Κωστόπουλος, Ιεροκήρυξ Ι. Μ. Πατρών, Δρ. Θεολογίας Για να διατηρήση ένα Έθνος την Ιστορία του και να διαμορφωθή προς το καλύτερο από πλευράς κοινωνιολογικής, πολιτιστικής, ανθρωπιστικής, μορφωτικής και κυρίως –όσον αφορά στο δικό μας Ελληνικό Έθνος– από πλευράς ηθικής, ώστε να λυθούν όλα τα υπαρξιακά προβλήματα του ανθρώπου, είναι πράγματι αναγκαίο να προσεχθή σε ύψιστο βαθμό η Παιδεία, την οποία λαμβάνουν οι νέοι και οι νέες μας από την πρωτοβάθμια μέχρι και την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Βασική προϋπόθεση για ορθή μάθηση εκ μέρους των παιδιών είναι αφ᾽ ενός μεν ο σεβασμός προς τους δασκάλους και καθηγητές τους, που είναι αρμόζον να τα διακατέχη, και αφ᾽ ετέρου η βαθειά αίσθηση της θέσεώς τους, ότι δηλαδή είναι μαθητές, βρίσκονται «υπό μαθητείαν». Αυτό σημαίνει ότι έχουν υποχρέωση και καθήκον να διδαχθούν, αλλά και να ενστερνιστούν τα όσα διδάσκονται, για να ολοκληρωθούν ως προσωπικότητες και να πορευθούν ορθώς στην κοινωνία μας. Ασφαλώς, σε αυτό θα βοηθήση τα μέγιστα η προσωπικότητα του εκπαιδευτικού, η μόρφωσή του, το ήθος του, ακόμα και η εξωτερική του εμφάνιση (ενδυμασία κ.λπ.). Φυσικά πρωταρχικό ρόλο κατέχει η διαπαιδαγώγηση των παιδιών από τους γονείς τους. Ποιες, όμως, χρειάζεται να είναι οι βάσεις της Παιδείας μας, στις οποίες αυτή θα στηρίζεται, ώστε να διαμορφώνη ολοκληρωμένες προσωπικότητες που θα αποτελούν λύσεις και όχι προβλήματα για την σημερινή αλλοπρόσαλλη και παραπαίουσα κοινωνία μας; Ένα τρίπτυχο που θα μπορούσα να προτείνω είναι: γνώση και πίστη προς τον Θεό, γνώση και αγάπη προς την Πατρίδα, επιστημονική μόρφωση και κατάρτιση. Είναι γνωστό ότι ο Σωκράτης είχε πεί πως, για να σωθή ο κόσμος, είναι επιβεβλημένο ή κάποιος άνθρωπος να ανέβη στον ουρανό ή κάποιος από τον ουρανό να κατέβη στη γη. Έγινε το δεύτερο. Ο Υιός και Λόγος του Θεού Πατρός κατήλθε και έγινε άνθρωπος και ως Θεάνθρωπος Κύριος έζησε στην γη και απάντησε με την ζωή Του και την διδασκαλία Του σε όλα τα υπαρξιακά και μεταφυσικά προβλήματα του ανθρώπου. Όπως για παράδειγμα: «Ποιος δημιούργησε τον κόσμο και τον άνθρωπο;». «Πως θα ζήση και θα πορευθή στην ζωή αυτή ο άνθρωπος με αγάπη, χαρά, ειρήνη, χωρίς άγχος και δέσμευση από την ύλη;». «Πως θα απελευθερωθή από τα πάθη και τις αδυναμίες του;». «Πως θα υπερβή την φθορά και τον θάνατο;». Οι απαντήσεις αυτών των ερωτημάτων υπάρχουν στην Αγία Γραφή και την ερμηνεία της, την Πατερική διδασκαλία. Όλα αυτά χρειάζεται να τα διδαχθή από μικράς ηλικίας το παιδί, ώστε να εμφυτευθούν βαθειά μέσα του, για να καθοδηγήται βάσει αυτών στην αλήθεια. Έτσι θα ολοκληρωθή ως ορθή και χρήσιμη προσωπικότητα, όπου θα γνωρίζη και θα αγαπά τον Δημιουργό του Θεό, αλλά και τον συνάνθρωπο. Εκτός αυτών είναι επιβεβλημένο να προσφέρη η Παιδεία μας στον νέο και την νέα μας και ένα κίνητρο αγάπης προς την Πατρίδα μας. Δεν εννοώ βεβαίως να γίνουν σωβινιστές. Ένας αληθινά Ορθόδοξος Έλληνας δεν κλείνει στα πλαίσια της αγάπης του μόνον την δική του πατρίδα. Και τούτο γιατί είναι οικουμενικός, καθολικός και αγαπά όλες τις πατρίδες του κόσμου και όλους τους λαούς. Οπωσδήποτε, όμως, οφείλει να προέχη η αγάπη στην δική του πατρίδα και μάλιστα όταν πρόκειται για την Ελλάδα μας, της οποίας ο πολιτισμός και η ιστορία απετέλεσαν και αποτελούν φως για όλη την ανθρωπότητα. Συνεπώς, καθίσταται απαραίτητο να διδαχθούν οι νεοέλληνες ανόθευτη και αντικειμενική την αλήθεια της Ιστορίας μας, ώστε να αγαπήσουν την Πατρίδα μας ουσιαστικά. Τέλος, όσον αφορά στην επιστημονική μόρφωση και κατάρτιση, η οποία παρέχεται, βεβαίως, σε όλες τις βαθμίδες, ενδείκνυται να αναπτύσσεται κατά τέτοιον τρόπο, ώστε το παιδί, πριν ειδικευθή στο επιστημονικό πεδίο που επιθυμεί, να έχη αποκτήσει ουσιαστική σφαιρική γνώση όλων των μαθημάτων, όχι μόνον αυτών που αφορούν στις θετικές επιστήμες, αλλά κυρίως αυτών που εστιάζουν στην κλασσική Παιδεία. Μία τελευταία, αλλά όχι μικρότερης σημασίας, παρατήρηση είναι ότι η Παιδεία μας δεν πρέπει να παραβλέψη ότι οι νέοι μας είναι ψυχοσωματικές οντότητες και είναι επιβεβλημένο να μορφωθούν ως τέτοιες υπάρξεις. Η αληθινή μόρφωση δεν αποσκοπεί στο να παράξη ανθρώπους–οικονομικά εργαλεία, κατά τον Μαρξ, με στόχο την επιβίωσή τους και την ανάπτυξη της οικονομίας, αλλά αποβλέπει κυρίως στην διαμόρφωση του εσωτερικού «είναι» του ανθρώπου. Και για να συμβή αυτό είναι απαραίτητο να δοθή από την Παιδεία μας όχι μόνον επιστημονική γνώση, αλλά κυρίως η γνώση και η πίστη προς τον Θεό Δημιουργό, καθώς και η γνώση και η αγάπη προς την Πατρίδα. Μόνον με αυτόν τον τρόπο θα μορφοποιηθήυγειώς και φυσιολογικώς το ήθος των νέων μας, ώστε να πορεύωνται στην κοινωνία μας με δημιουργική, ειρηνική και αγαπητική διάθεση προς τον πλησίον, χωρίς βία, χωρίς διάβρωση ή κατάργηση των αξιών και χωρίς κατάλυση των θεσμών.