Τρίπτυχο για την παιδεία μας

Triptychon für unsere Erziehung Kirche und Gesellschaft 16.09.2026 Archimandrit Kyriakos Kostopoulos, Hierokeryx der Heiligen Metropolis von Patras, Dr. der Theologie Damit eine Nation ihre Geschichte bewahrt und sich vom soziologischen, kulturellen, humanistischen, bildungsbezogenen und vor allem – was unser griechisches Volk betrifft – vom ethischen Standpunkt aus zum Besseren gestaltet, sodass alle existenziellen Probleme des Menschen gelöst werden, ist es tatsächlich notwendig, in höchstem Maße auf die Erziehung zu achten, die unsere jungen Männer und Frauen von der Primarstufe bis hin zur Tertiärstufe erhalten. Eine Grundvoraussetzung für das richtige Lernen seitens der Kinder ist einerseits der Respekt gegenüber ihren Lehrern und Dozenten, der es gebührt, sie durchdringen zu mögen, und andererseits das tiefe Bewusstsein ihrer Stellung, dass sie nämlich Schüler sind und sich „unter der Lehre" befinden. Das bedeutet, dass sie die Verpflichtung und die Pflicht haben, zu lernen, aber auch das, was gelehrt wird, in sich aufzunehmen, um als Persönlichkeiten vollendet zu werden und in unserer Gesellschaft richtig zu wandeln. Sicherlich wird dazu die Persönlichkeit des Lehrers, seine Bildung, sein Ethos und sogar sein äußeres Erscheinungsbild (Kleidung usw.) in höchstem Maße beitragen. Natürlich spielt die Erziehung der Kinder durch ihre Eltern eine primäre Rolle. Welche Grundlagen muss jedoch unsere Erziehung haben, auf die sie sich stützen soll, damit sie vollendete Persönlichkeiten formt, die Lösungen und keine Probleme für unsere heutige widersprüchliche und wankende Gesellschaft darstellen? Ein Triptychon, das ich vorschlagen könnte, ist: Kenntnis und Glaube an Gott, Kenntnis und Liebe zum Vaterland, wissenschaftliche Bildung und Ausbildung. Es ist bekannt, dass Sokrates gesagt hatte, dass, um die Welt gerettet zu werden, es zwingend ist, dass entweder ein Mensch in den Himmel steigt oder jemand vom Himmel auf die Erde herabsteigt. Das Zweite geschah. Der Sohn und Logos Gottes des Vaters kam herab und wurde Mensch und als Theanthropos Herr lebte auf der Erde und antwortete mit seinem Leben und seiner Lehre auf alle existenziellen und metaphysischen Probleme des Menschen. Wie zum Beispiel: „Wer hat die Welt und den Menschen erschaffen?" „Wie wird der Mensch in diesem Leben mit Liebe, Freude, Frieden, ohne Angst und Bindung an die Materie leben und wandeln?" „Wie wird er von seinen Leidenschaften und Schwächen befreit werden?" „Wie wird er den Verfall und den Tod überwinden?" Die Antworten auf diese Fragen finden sich in der Heiligen Schrift und ihrer Auslegung, der patristischen Lehre. All dies muss das Kind von kleinem Alter an lernen, damit es tief in ihm verwurzelt wird, um auf dieser Grundlage in der Wahrheit geleitet zu werden. So wird es als richtige und nützliche Persönlichkeit vollendet, die seinen Schöpfer Gott kennen und lieben wird, aber auch den Mitmenschen. Darüber hinaus ist es zwingend, dass unsere Erziehung unserem jungen Mann und unserer jungen Frau auch einen Anreiz der Liebe zu unserem Vaterland bietet. Ich meine natürlich nicht, dass sie Chauvinisten werden sollen. Ein wahrhaft orthodoxer Grieche schließt in den Rahmen seiner Liebe nicht nur sein eigenes Vaterland ein. Und dies, weil er ökumenisch, katholisch ist und alle Vaterländer der Welt und alle Völker liebt. Allerdings muss die Liebe zu seinem eigenen Vaterland unbedingt Vorrang haben, und zwar gerade, wenn es um unser Griechenland geht, dessen Kultur und Geschichte Licht für die gesamte Menschheit waren und sind. Folglich ist es notwendig, dass die Neugriechen die unverfälschte und objektive Wahrheit unserer Geschichte lernen, damit sie unser Vaterland wesentlich lieben. Zuletzt, was die wissenschaftliche Bildung und Ausbildung betrifft, die natürlich auf allen Stufen angeboten wird, ist es angezeigt, dass sie sich auf solche Weise entwickelt, dass das Kind, bevor es sich auf das wissenschaftliche Feld spezialisiert, das es wünscht, eine wesentliche umfassende Kenntnis aller Fächer erworben hat, nicht nur jener, die die Naturwissenschaften betreffen, sondern vor allem jener, die sich auf die klassische Erziehung konzentrieren. Eine letzte, aber nicht minder bedeutende Bemerkung ist, dass unsere Erziehung nicht übersehen darf, dass unsere jungen Menschen psychosomatische Wesen sind und es geboten ist, dass sie als solche Gebilde ausgebildet werden. Die wahre Bildung zielt nicht darauf ab, Menschen – ökonomische Werkzeuge, wie Marx es sagt – mit dem Ziel ihres Überlebens und der Entwicklung der Wirtschaft hervorzubringen, sondern erstrebt vor allem die Gestaltung des inneren „Seins" des Menschen. Und damit dies geschieht, ist es erforderlich, dass von unserer Erziehung nicht nur wissenschaftliches Wissen, sondern vor allem die Erkenntnis und der Glaube an Gott den Schöpfer sowie die Erkenntnis und die Liebe zum Vaterland gegeben werden. Nur auf diese Weise wird der Charakter unserer jungen Menschen gesund und natürlich geformt, damit sie in unserer Gesellschaft mit einer schöpferischen, friedlichen und liebenswerten Gesinnung gegenüber dem Nächsten wandeln, ohne Gewalt, ohne Erosion oder Aufhebung der Werte und ohne Zerstörung der Institutionen.

Τρίπτυχο για την παιδεία μας Εκκλησία και Κοινωνία 16.09.2026 Αρχιμανδρίτης Κύριλλος Κωστόπουλος, Ιεροκήρυξ Ι. Μ. Πατρών, Δρ. Θεολογίας Για να διατηρήση ένα Έθνος την Ιστορία του και να διαμορφωθή προς το καλύτερο από πλευράς κοινωνιολογικής, πολιτιστικής, ανθρωπιστικής, μορφωτικής και κυρίως –όσον αφορά στο δικό μας Ελληνικό Έθνος– από πλευράς ηθικής, ώστε να λυθούν όλα τα υπαρξιακά προβλήματα του ανθρώπου, είναι πράγματι αναγκαίο να προσεχθή σε ύψιστο βαθμό η Παιδεία, την οποία λαμβάνουν οι νέοι και οι νέες μας από την πρωτοβάθμια μέχρι και την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Βασική προϋπόθεση για ορθή μάθηση εκ μέρους των παιδιών είναι αφ᾽ ενός μεν ο σεβασμός προς τους δασκάλους και καθηγητές τους, που είναι αρμόζον να τα διακατέχη, και αφ᾽ ετέρου η βαθειά αίσθηση της θέσεώς τους, ότι δηλαδή είναι μαθητές, βρίσκονται «υπό μαθητείαν». Αυτό σημαίνει ότι έχουν υποχρέωση και καθήκον να διδαχθούν, αλλά και να ενστερνιστούν τα όσα διδάσκονται, για να ολοκληρωθούν ως προσωπικότητες και να πορευθούν ορθώς στην κοινωνία μας. Ασφαλώς, σε αυτό θα βοηθήση τα μέγιστα η προσωπικότητα του εκπαιδευτικού, η μόρφωσή του, το ήθος του, ακόμα και η εξωτερική του εμφάνιση (ενδυμασία κ.λπ.). Φυσικά πρωταρχικό ρόλο κατέχει η διαπαιδαγώγηση των παιδιών από τους γονείς τους. Ποιες, όμως, χρειάζεται να είναι οι βάσεις της Παιδείας μας, στις οποίες αυτή θα στηρίζεται, ώστε να διαμορφώνη ολοκληρωμένες προσωπικότητες που θα αποτελούν λύσεις και όχι προβλήματα για την σημερινή αλλοπρόσαλλη και παραπαίουσα κοινωνία μας; Ένα τρίπτυχο που θα μπορούσα να προτείνω είναι: γνώση και πίστη προς τον Θεό, γνώση και αγάπη προς την Πατρίδα, επιστημονική μόρφωση και κατάρτιση. Είναι γνωστό ότι ο Σωκράτης είχε πεί πως, για να σωθή ο κόσμος, είναι επιβεβλημένο ή κάποιος άνθρωπος να ανέβη στον ουρανό ή κάποιος από τον ουρανό να κατέβη στη γη. Έγινε το δεύτερο. Ο Υιός και Λόγος του Θεού Πατρός κατήλθε και έγινε άνθρωπος και ως Θεάνθρωπος Κύριος έζησε στην γη και απάντησε με την ζωή Του και την διδασκαλία Του σε όλα τα υπαρξιακά και μεταφυσικά προβλήματα του ανθρώπου. Όπως για παράδειγμα: «Ποιος δημιούργησε τον κόσμο και τον άνθρωπο;». «Πως θα ζήση και θα πορευθή στην ζωή αυτή ο άνθρωπος με αγάπη, χαρά, ειρήνη, χωρίς άγχος και δέσμευση από την ύλη;». «Πως θα απελευθερωθή από τα πάθη και τις αδυναμίες του;». «Πως θα υπερβή την φθορά και τον θάνατο;». Οι απαντήσεις αυτών των ερωτημάτων υπάρχουν στην Αγία Γραφή και την ερμηνεία της, την Πατερική διδασκαλία. Όλα αυτά χρειάζεται να τα διδαχθή από μικράς ηλικίας το παιδί, ώστε να εμφυτευθούν βαθειά μέσα του, για να καθοδηγήται βάσει αυτών στην αλήθεια. Έτσι θα ολοκληρωθή ως ορθή και χρήσιμη προσωπικότητα, όπου θα γνωρίζη και θα αγαπά τον Δημιουργό του Θεό, αλλά και τον συνάνθρωπο. Εκτός αυτών είναι επιβεβλημένο να προσφέρη η Παιδεία μας στον νέο και την νέα μας και ένα κίνητρο αγάπης προς την Πατρίδα μας. Δεν εννοώ βεβαίως να γίνουν σωβινιστές. Ένας αληθινά Ορθόδοξος Έλληνας δεν κλείνει στα πλαίσια της αγάπης του μόνον την δική του πατρίδα. Και τούτο γιατί είναι οικουμενικός, καθολικός και αγαπά όλες τις πατρίδες του κόσμου και όλους τους λαούς. Οπωσδήποτε, όμως, οφείλει να προέχη η αγάπη στην δική του πατρίδα και μάλιστα όταν πρόκειται για την Ελλάδα μας, της οποίας ο πολιτισμός και η ιστορία απετέλεσαν και αποτελούν φως για όλη την ανθρωπότητα. Συνεπώς, καθίσταται απαραίτητο να διδαχθούν οι νεοέλληνες ανόθευτη και αντικειμενική την αλήθεια της Ιστορίας μας, ώστε να αγαπήσουν την Πατρίδα μας ουσιαστικά. Τέλος, όσον αφορά στην επιστημονική μόρφωση και κατάρτιση, η οποία παρέχεται, βεβαίως, σε όλες τις βαθμίδες, ενδείκνυται να αναπτύσσεται κατά τέτοιον τρόπο, ώστε το παιδί, πριν ειδικευθή στο επιστημονικό πεδίο που επιθυμεί, να έχη αποκτήσει ουσιαστική σφαιρική γνώση όλων των μαθημάτων, όχι μόνον αυτών που αφορούν στις θετικές επιστήμες, αλλά κυρίως αυτών που εστιάζουν στην κλασσική Παιδεία. Μία τελευταία, αλλά όχι μικρότερης σημασίας, παρατήρηση είναι ότι η Παιδεία μας δεν πρέπει να παραβλέψη ότι οι νέοι μας είναι ψυχοσωματικές οντότητες και είναι επιβεβλημένο να μορφωθούν ως τέτοιες υπάρξεις. Η αληθινή μόρφωση δεν αποσκοπεί στο να παράξη ανθρώπους–οικονομικά εργαλεία, κατά τον Μαρξ, με στόχο την επιβίωσή τους και την ανάπτυξη της οικονομίας, αλλά αποβλέπει κυρίως στην διαμόρφωση του εσωτερικού «είναι» του ανθρώπου. Και για να συμβή αυτό είναι απαραίτητο να δοθή από την Παιδεία μας όχι μόνον επιστημονική γνώση, αλλά κυρίως η γνώση και η πίστη προς τον Θεό Δημιουργό, καθώς και η γνώση και η αγάπη προς την Πατρίδα. Μόνον με αυτόν τον τρόπο θα μορφοποιηθήυγειώς και φυσιολογικώς το ήθος των νέων μας, ώστε να πορεύωνται στην κοινωνία μας με δημιουργική, ειρηνική και αγαπητική διάθεση προς τον πλησίον, χωρίς βία, χωρίς διάβρωση ή κατάργηση των αξιών και χωρίς κατάλυση των θεσμών.