Elder Basil Iveritis (Gontikakis), Thunder in the Heart! A Living Athos

Elder Basil Iveritis (Gontikakis), Thunder in the Heart! A Living Athos Articles 17.09.2026 Stelios Koukos One year since his repose I do not know with what expectations the first invitation of Father Basil (Gontikakis), then hegumen of the Monastery of Stavronikita and later of the Monastery of Iveron, to the student events of "Free Dialogue" at Aristotle University of Thessaloniki in the spring of 1980 was made. This, however, must have been his first lecture in a university auditorium. Either way, the appearance and presence of the Athonite hieromonk in the university space constituted a thunderbolt out of a clear sky for everyone. Unknown, it remains, how the heterogeneous audience that flooded the auditorium of the School of Engineering was formed. Perhaps it was due to the extraordinary and then newly emerging radiance of Athos as a "refuge" for young people who, amid the broader post-dictatorship revolutionary upsurge, "abandoned" the world to don, without many pretenses, the humble schema of the monk. And particularly, of the Athonite. Meanwhile, the humble schema of the monk began gradually to be surrounded by the esteem of the broader society and naturally of the Church. Something that was not the case a few years earlier. We could say that the view that prevailed in society and in the Church regarding the monks was what Alexandros Papadiamantis writes, essentially describing himself in "The Halaschoriots," that is, that they were occupied with "works of unacknowledged usefulness"! As for the turn of the young people of the era toward monasticism, it was a revolution within the revolution. Or yet another Re-Resurrection! Although this Re-Resurrection did not concern only young people from within the Church, but also young revolutionaries and young anarchists who themselves became Re-Resurrected and perfectly Anarchic, children of the Anarchic God. They were all those who saw the light and entered—Uncreated Light—to illuminate, to warm, to cool, to sweeten the cold, dry, arid, withered and bitter, if not "dead souls" of theirs from corresponding ideological worldviews with active authoritarian regimes—their creations. (From a corresponding furnace, Greece was then emerging with a different sign from deranged… saviors who ended up as traitors to Hellenism)! Of course, Father Basil was not the young person who fled to Athos in the post-dictatorship period, since he himself was the ever-young one, like a "Young Child," who early on saw the embrace of Athos open and accepted its challenge and invitation and hastened there to become familiar with it and to become one with it. To become a sturdy and open embrace, a corresponding point and element in the spiritual geographical domain of the Athonite polity, starting himself from the embrace of Saint Paisios. A little later he became hegumen of the first new community of the Holy Mountain, the Monastery of Stavronikita. Then a communal revolution was beginning that transformed the previously idiorrhythmic monasteries into communities. "That they may be one" among the monks dwelling in them! The idiorrhythmic ones, by now, seemed, if nothing else, outdated… And Father Basil, young in age, young hegumen, in the new community, was there to welcome to Athos the new children and the new monks, to rejoice, if not to celebrate, for the new communities, the Athonite kelliotikoi companionships that the new communities were taking on, the companionships outside the Holy Mountain that were taking refuge in the broad and protective world of the citizen, wise, sturdy and vigorous Athos that excelled all in humility and love. The young and brilliant Elder was, in a way, also a guarantee for the continuation of this prospect! Thus, the "mourning" or at least the "memorial" of the Holy Mountain, as the brilliant celebrations of 1963 for the millennium of the Great Lavra Monastery appeared, did not only open the first road to Athos, but also brought about the overturning of the entire living monastic scene of the Holy Mountain. And above all, the spiritual road and world opened or appeared through the ruins and rubble of the Byzantine and more recent architectural buildings of the monasteries, sketes, and cells, which utterly transformed everything we knew about the overall "outdated" dimension of the monks themselves! The great Byzantinist Steven Runciman himself had said about this entire "renewal" of the monasticism of the Holy Mountain: "Certainly the rebirth of this sacred place justifies the hopes of many of us." (Journal "Pemptousia," issue 4, 2001). And if we combine this with the theological and spiritual spirit, but also the ethos which the renewal and rebirth of the Holy Mountain and of monasticism cultivated, we shall remember the spiritual renaissance of the 18th century. Father Basilios, then, pioneered this noetic spiritual road and world which he embodied within himself and which made him a citizen of it. That which, as we mentioned above, seemed to be dying and then was dynamically reborn, and indeed with the crucial and manifold assistance of Father Basilios. His bravery and nobility is also seen in this fact. Moreover, he was incorporated into Athos when by worldly measures he was losing his mind, while he himself "saw" and found abundant life. Where all the others saw death, ruins, rubble, if not even the decline of a phenomenon and a world! His outstanding book, "Eisodikón," was the particular attestation to the erudition of the young hegumen within the broader theological world of the Orthodox Church. And thus very soon he himself became the voice of Athos. A crucial voice, with vigor and substance, which expressed both the timeless Athonite polity and the corresponding Orthodox theology, taking up and carrying the patristic baton, writing, and word to our days in the world that was seeking living theology to quench its thirst. As a speaker, Father Basilios touched even those who were indifferent in ecclesiastical and theological matters, shaking their hearts and souls like an electrical discharge. Moreover, all these people did not know the existence of this world and especially the spiritual and theological word which warms and renews the inner world of man, transforms him, and alters him for the good. His voice, then, was heard, or was even groped for and tasted not as the word of a systematic theologian or preacher and catechist, but as that of a man who suffered theology, lived it, he himself became theology, and this flowed spring-like from within him, from his lips, his writings, his heartfelt confessional silence… At times, indeed, when he spoke either privately or publicly, he seemed to be starting a "quarrel," because these things about which he spoke, while they should have been a common possession, nevertheless we were deprived of them. A word and a world of life that was in a state of deficiency, with the responsibility of the theological and ecclesiastical world, of the moralistic catechesis, and of the corresponding improvised sermons of the era. (But as if the sorrows and sufferings of this place had an end? I do not know what has changed since then. Certainly, however, we are in a better place). When, indeed, our Education began to completely banish the Greek and Orthodox tradition from its teaching, the quarrel that the Elder was starting in the great university lecture halls of Thessaloniki and Athens was no longer figurative, pretextual. (Listen to his talks on YouTube). And of course, it was he who drafted the official text-book of protest on this matter on behalf of the Holy Community of the Holy Mountain, titled "The Holy Mountain and the Education of Our Nation" (1984). (Look for the book). His word, both written and spoken, was a theology which was at the same time a way of life, an experience and an expression, and vice versa, and it transformed the whole human being, life, culture and art. That is why he suffered and his whole spiritual zeal consumed him in order to communicate this word of the Truth, the resurrectional faith and life from which the Greek people should be imbued and which they should advocate and represent throughout the inhabited world. Thus helping every afflicted person who found themselves in an existential (non-existent) dead end! And moreover, without being limited to the narrow—yet always spacious—interior of the Greek world, but also to the inhabited world. His word was ecumenical. Father Basilios was the new Mount Athos wine, a full-bodied wine, both as wine and as wineskin, but also a new winemaker with studies in France, a country that knows good wine, preparation and fragrance. And before he descended into the arenas of the agitated university amphitheatres of the post-dictatorship era, he composed texts of high theological aesthetics which were addressed to the French public and which warm the heart and illuminate the mind. (These are the short books "Transcendence of Death in the Monastic Life" and "Abbot Isaac the Syrian. An Approach to His World"). Of course, the period that the hieromonk from Crete, Fr. Basilios, lived in Paris was not so quiet, since we can say, paraphrasing Saint Nikodimos the Hagiorite, that he was in labour with the revolution. (The Saint writes about the Thessalonian neo-martyr, Saint Alexander the Dervish, that he was in labour with martyrdom). The revolution erupted in May 1968, was student, youthful and above all unclaimed by the party forces of the era and took on various dimensions. It was not only political, but also cultural, and the anti-authoritarians had managed to gain the upper hand. The slogan "imagination in power" is indicative of the whole form that the uprising took. We had student uprisings in other countries as well, such as at universities in the USA, Germany… Michel Gontikakis, as I saw written on a label on one of his dusty suitcases in a room of the Monastery of Stavronikita, managed to organically join a truly anti-authoritarian and Anarchized world, with an abundance of life and prospect, with the Anarchic God being the centre of his life and world. Let me remind you of the first line of a Christmas carol: "Anarchic God has descended…". And if we want to further bring the May of '68 up to date, we could say that the Enclosure of the Theotokos fulfilled, if not exceeded, revolutionarily, both the feminist views and the demands of the French youthful uprising. After all, command in the place of the God-ordained Anarchized Athonite polity was and is exercised by the Lady Theotokos. Let us also say that two Frenchmen who were among the rebels of the French May and belonged to the circle of the writer Simone de Beauvoir, theorist of the feminist movement, and companion of Jean-Paul Sartre, were baptized Orthodox at the Holy Monastery of Saint Gregory on Mount Athos. Someone else, with a distinguished position in the uprising, not only was baptized Orthodox, but today is an Athonite hieromonk. And if we return to the years of the Elder's stay in Paris in the early 1960s, we have no information about meetings with the distinguished Greeks who lived there, such as Nikos Svoronos, Eleni Glicakas-Arbélée, Kostas Papaiorgannou, Kostas Axelos and of course Cornelius Castoriadis who is considered one of the most important theorists of the French May. Some of the above were engaged with Byzantine history and art, but also specifically with Mount Athos. Father Basil, then, did not find a harbor in the sea that lay beneath the cobblestones of Paris, as another slogan of May said, but on the sidewalks of Mount Athos! (As for the other, mighty slogan of May '68, "Here and now," the Elder transformed it into a text of his: "Now and always. Here and everywhere." That is: "Here and everywhere, now and always"!) On the contrary, Father Basil was in the underbelly of Mount Athos and already surrounded by the real sea and in a sea of mercy, comfort, love, and warmth. In a storm of grace! With poetry, hymns, traditions, painting, architecture, and the entire Hellenic-Byzantine cultural heritage constituting a supreme and unique cobblestone in the form of a mosaic of tesserae, and he himself walking upon it steadily without being tossed about. And indeed, on that undulating, wavy at times eastern coast of Athos, once a charismatic monk walked "on the back of the sea" as if it too were a cobblestone, in order to receive and transport the icon of the Lady of the Garden to the Iviron Monastery. The icon whose original the Lady Theotokos willed to stand and sit at the door of the Monastery and of the whole Holy Mountain, and to become their Portaitissa! There later the Portaitissa called Father Basil to take on the transformation of the monastery into a common life… But as we said, almost only half the truth, since there was also a certain Portaitis who opened the door and the eyes of the young, anxious seeker to the deeper and more inward things of the soul and states. That was Saint Paisios. To him he submitted, and through obedience he reached the subjection of the dominion of the passions in his heart and soul. And he left! He flew! And who would gather him up, now? As Ananias cleansed the eyes of the Apostle Paul, a Stavronikitian monk had told me. This happened when once we were speaking with this simple monk of the Stavronikita Monastery and I was telling him about his Elder and the atmosphere that his talks created in the universities and especially among us. The unexpected things, that is, that he was offering us and sending us… As for the Elder himself, Father Basil, I see him as a living Mount Athos canonically governing the modern course of this world, but also his voice constituting the voice and mouth of Mount Athos that addresses the Nation and the inhabited world. The only thing I did not clearly mention to the monk of the Stavronikita Monastery, because I had not realized it thus, was that the talks of his Elder and especially the first impressions from his first talk at the University of Thessaloniki were what the title of the text refers to. That is, that the word of our great spiritual benefactor and of the whole Greek world and the inhabited world was: A thunderbolt in the heart! And if the inhabitants of Lystra reserved a reception for the Apostles Paul and Barnabas as ancient gods because the Apostles had healed a lame man ("The gods, having become like men, came down to us"), I would say that the entire presence of the Elder and his word seemed, appeared to me, then, in my student mind, as they always have, as the word of an Apostle, that is, the voice of God "the Ancient of Days, the Tri-Holy," as Alexandros Papadiamantis would say. May He always be with us!

Γέροντας Βασίλειος Ιβηρίτης (Γοντικάκης), Κεραυνός εν καρδία! Ένας ζων Άθωνας Άρθρα 17.09.2026 Στέλιος Κούκος Ένας χρόνος από την κοίμησή του Δεν ξέρω με ποιες προσδοκίες έγινε η πρώτη πρόσκληση του πατρός Βασιλείου (Γοντικάκη), ηγουμένου τότε της Μονής Σταυρονικήτα και αργότερα της Μονής Ιβήρων στις φοιτητικές εκδηλώσεις του «Ελευθέρου διαλόγου» στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης την άνοιξη του 1980. Αυτή, πάντως, πρέπει να ήταν και η πρώτη του ομιλία σε πανεπιστημιακό αμφιθέατρο. Όπως και να έχει, η εμφάνιση και η παρουσία του Αγιορείτη ιερομονάχου στον πανεπιστημιακό χώρο απετέλεσε έναν κεραυνό εν αιθρία για όλους. Άγνωστο, παραμένει, και το πώς διαμορφώθηκε το ετερόκλιτο ακροατήριο που κατέκλυσε το αμφιθέατρο της Πολυτεχνικής Σχολής. Ίσως να οφειλόταν στην έκτακτη και νεοφανή τότε λάμψη του Άθωνα ως «καταφύγιο» νέων οι οποίοι εν μέσω της ευρύτερης μεταπολιτευτικής, επαναστατικής έξαρσης «εγκατέλειπαν» τον κόσμο για να περιβληθούν χωρίς πολλά προσχήματα το ευτελές σχήμα του μοναχού. Και ιδιαίτερα, του Αγιορείτη. Εν τω μεταξύ, το ευτελές σχήμα του μοναχού, άρχισε σιγά σιγά να περιβάλλεται με την εκτίμηση της ευρύτερης κοινωνίας και φυσικά της Εκκλησίας. Κάτι που δεν ίσχυε λίγα χρόνια πριν. Θα μπορούσαμε να πούμε πως η άποψη που επικρατούσε στην κοινωνία και στην Εκκλησία για τους μοναχούς ήταν αυτό που γράφει ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, περιγράφοντας στην ουσία τον εαυτό του στους «Χαλασοχώρηδες», πως δηλαδή ασχολούνταν με «έργα μη παραδεδεγμένης χρησιμότητος»! Όσο για την ίδια την στροφή των νέων της εποχής στον μοναχισμό, ήταν μια επανάσταση μέσα στην επανάσταση. Ή ακόμη μια επ-Ανάσταση! Αν και η επ-Ανάσταση αυτή δεν αφορούσε μόνο νέους από τους κόλπους της Εκκλησίας, αλλά και νέους επαναστάτες και νέους αναρχικούς που έγιναν και οι ίδιοι επ-Αναστάντες και τέλεια Αναρχικοί, παιδιά του Άναρχου Θεού. Ήταν όλοι αυτοί που είδαν φως και μπήκαν -Φως άκτιστο- για να φωτίσουν, να ζεστάνουν, να δροσίσουν, να γλυκάνουν τις κρύες, στεγνές, άνυδρες, μαραγκιασμένες και πικραμένες, αν όχι «νεκρές ψυχές» τους από αντίστοιχες ιδεολογικές κοσμοθεωρίες με ενεργές αυταρχικές πολιτείες -δημιουργήματά τους. (Από ένα αντίστοιχο καμίνι έβγαινε τότε και η Ελλάδα με άλλο πρόσημο από παράφρονες… σωτήρες που κατέληξαν προδότες του ελληνισμού)! Βεβαίως ο π. Βασίλειος δεν ήταν ο νέος που κατέφυγε μεταπολιτευτικά στον Άθωνα, αφού ο ίδιος ήταν ο πάντα νέος, σαν «Παιδίον νέον», που είδε νωρίς την αγκαλιά του Άθωνα ανοιχτή και δέχτηκε την πρόκληση και την πρόσκλησή του και έσπευσε εκεί για να εξοικειωθεί και να εξομοιωθεί μαζί του. Να γίνει μια στιβαρή και ανοιχτή αγκάλη, ένα αντίστοιχο σημείο και στοιχείο στην πνευματική γεωγραφική επικράτεια της Αθωνικής πολιτείας, ξεκινώντας ο ίδιος από την αγκάλη του Αγίου Παϊσίου. Λίγο αργότερα ανέλαβε ηγούμενος του πρώτου νέου κοινοβίου του Αγίου Όρους, της Μονής Σταυρονικήτα. Τότε ξεκινούσε μια κοινοβιακή επανάσταση που μετέβαλλε τις μέχρι τότε ιδιόρρυθμες μονές σε κοινόβια. «Ίνα ώσι εν» μεταξύ τους οι εγκάτοικοι σ’ αυτά μοναχοί! Τα ιδιόρρυθμα, πλέον, έμοιαζαν, αν μη τι άλλο παρωχημένα… Και ο πατήρ Βασίλειος, νέος στην ηλικία, νέος ηγούμενος, στο νέο κοινόβιο, βρισκόταν εκεί για να υποδέχεται στον Άθωνα τα νέα παιδιά και τους νέους μοναχούς, να χαίρεται, αν όχι να πανηγυρίζει για τα νέα κοινόβια, τις αγιορείτικες κελλιώτικες συνοδείες που αναλάμβαναν τα νέα κοινόβια, τις συνοδείες εκτός Αγίους Όρους που κατέφευγαν στον ευρύ και προστατευτικό κόσμο του πολιού, σοφού, στιβαρού και αγέρωχου Άθωνα που υπερείχε πάντων στην ταπείνωση και την αγάπη. Ο νεαρός και λαμπρός Γέροντας ήταν, κατά κάποιον τρόπο, και μια εγγύηση για τη συνέχεια αυτής της προοπτικής! Έτσι, η «κηδεία» ή έστω το «μνημόσυνο» του Αγίου Όρους, όπως φάνταζαν οι λαμπροί εορτασμοί του 1963 για την χιλιετία της Μονής Μεγίστης Λαύρας, δεν άνοιξε μόνο τον πρώτο δρόμο στον Άθωνα, αλλά έφερε και την ανατροπή ολόκληρου του έμψυχου αγιορειτικού σκηνικού. Και κυρίως, άνοιξε ή εμφανίστηκε ο πνευματικός δρόμος και κόσμος μέσα από τα χαλάσματα και τον ερειπιώνα των βυζαντινών και νεότερων αρχιτεκτονικών κτιρίων των μοναστηριών, σκητών και κελιών που μετέβαλε άρδην ό,τι γνωρίζαμε για την όλη «παρωχημένη» διάσταση των ίδιων των μοναχών! Ο ίδιος ο μεγάλος βυζαντινολόγος Στίβεν Ράνσιμαν είχε πει για όλη αυτή την «ανακαίνιση» του αγιορειτικού μοναχισμού πως: «Οπωσδήποτε η αναγέννηση αυτού του ιερού χώρου δικαιώνει τις ελπίδες πολλών από εμάς». (Περιοδικό «Πεμπτουσία», τεύχος 4, 2001). Και αν το συνδυάσουμε και με το θεολογικό και πνευματικό πνεύμα, αλλά και το ήθος το οποίο εκόμισε η ανακαίνιση και αναγέννηση του Αγίου Όρους και του μοναχισμού θα θυμηθούμε την πνευματική αναγέννηση του 18ου αιώνα. Ο π. Βασίλειος, λοιπόν, πρωτοβάδισε αυτόν τον νοερό πνευματικό δρόμο και κόσμο ο οποίος τον ενσωμάτωσε μέσα του και τον έκανε πολίτη του. Αυτόν που, όπως προαναφέραμε, έμοιαζε πως πέθαινε και στη συνέχεια αναγεννήθηκε δυναμικά, και μάλιστα και με την καίρια και πολλαπλή συνδρομή του πατρός Βασιλείου. Η παλικαριά του και η αρχοντιά του φαίνεται και από το γεγονός αυτό. Εξάλλου, ενσωματώθηκε στον Άθωνα όταν με τα κοσμικά μέτρα ψυχορραγούσε, ενώ ο ίδιος «είδε» και βρήκε περίσσια ζωή. Εκεί που όλοι οι άλλοι έβλεπαν θάνατο, χαλάσματα, ερείπια, αν όχι και ξεπεσμό ενός φαινομένου και κόσμου! Το εξαιρετικό βιβλίο του, «Εισοδικόν», ήταν η ιδιαίτερη διαπίστευση για τη λογιοσύνη του νεαρού ηγουμένου μέσα στον ευρύτερο θεολογικό κόσμο της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Και έτσι πολύ σύντομα έγινε ο ίδιος η φωνή του Άθωνα. Μια φωνή καίρια, με ικμάδα και ουσία, που εξέφραζε τόσο την διαχρονική Αθωνική πολιτεία όσο και την ανάλογη ορθόδοξη θεολογία, πιάνοντας και μεταφέροντας την πατερική σκυτάλη, γραφή και λόγο στις μέρες μας στον κόσμο που αναζητούσε ζώσα θεολογία για να ξεδιψάσει. Ως ομιλητής, ο πατήρ Βασίλειος, άγγιζε ακόμη και τους αδιάφορους εκκλησιαστικά και θεολογικά, δονώντας τις καρδιές και τις ψυχές τους σαν ηλεκτρική εκκένωση. Εξάλλου, όλοι αυτοί δεν γνώριζαν την ύπαρξη του κόσμου αυτού και ιδιαίτερα τον πνευματικό και θεολογικό λόγο που θάλπει και αναγεννά τον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου, τον μεταβάλλει και τον αλλοιώνει καλώς. Η φωνή του, λοιπόν, ακουγόταν, ή ακόμη ψηλαφιζόταν και τη γευόσουν όχι ως λόγο ενός συστηματικού θεολόγου ή ιεροκήρυκα και κατηχητή, αλλά ως ενός ανθρώπου που έπασχε τη θεολογία, τη ζούσε, ο ίδιος έγινε θεολογία, και αυτή έρεε κρουνηδόν από μέσα του, από τα χείλη του, τα γραπτά του, την καρδιακή ομολογητική σιωπή του… Ορισμένες φορές μάλιστα, όταν μιλούσε είτε ιδιωτικά είτε δημόσια, έμοιαζε σαν να έστηνε έναν «καβγά», γιατί αυτά τα πράγματα για τα οποία μιλούσε, ενώ έπρεπε να είναι κοινό κτήμα, εντούτοις τα στερούμασταν. Ένας λόγος και κόσμος ζωής που βρισκόταν εν ανεπαρκεία, με ευθύνη του θεολογικού και εκκλησιαστικού κόσμου, της ηθικιστικής κατήχησης και των αντίστοιχων αυτοσχέδιων κηρυγμάτων της εποχής. (Αλλά σαν να είχαν τελειωμό οι καημοί και τα πάθια αυτού του τόπου; Δεν ξέρω τι άλλαξε από τότε. Σίγουρα, πάντως, σε καλύτερο σημείο βρισκόμαστε). Όταν μάλιστα η Παιδεία μας άρχισε να εξορίζει, εντελώς, την ελληνική και ορθόδοξη παράδοση από τη διδασκαλία της, ο καβγάς που έστηνε ο Γέροντας στα μεγάλα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα της Θεσσαλονίκης και της Αθήνας δεν ήταν πλέον εικονικός, προσχηματικός. (Ακούστε τις ομιλίες του στο Youtube). Και βεβαίως, αυτός ήταν που συνέταξε το επίσημο κείμενο-βιβλίο διαμαρτυρίας για το θέμα αυτό εκ μέρους της Ιεράς Κοινότητας του Αγίου Όρους, με τίτλο το «Άγιον Όρος και η Παιδεία του Γένους μας» (1984). (Αναζητήστε το βιβλίο). Ο λόγος του, τόσο ο γραπτός όσο και ο προφορικός, ήταν μια θεολογία η οποία ήταν συνάμα τρόπος ζωής, βίωμα και έκφραση, όπως και το αντίστροφο, και μεταμόρφωνε τον όλο άνθρωπο, τη ζωή, τον πολιτισμό και την τέχνη. Γι’ αυτό πάσχιζε και τον έτρωγε ο όλος πνευματικός του ζήλος για να επικοινωνήσει τον λόγο αυτό της Αληθείας, την αναστάσιμη πίστη και ζωή από την οποία θα έπρεπε να εμφορείται ο ελληνικός λαός και αυτή να πρεσβεύει και να εκπροσωπεί σε όλη την οικουμένη. Βοηθώντας έτσι, κάθε ταλαιπωρημένο άνθρωπο που βρισκόταν σε υπαρξιακό, (ανυπαρξιακό) αδιέξοδο! Και μάλιστα, χωρίς να περιορίζεται στα στενά -όμως πάντα ευρύχωρα- στην ενδοχώρα του ελληνικού κόσμου, αλλά και την οικουμένη. Ο λόγος του ήταν οικουμενικός. Ο πατήρ Βασίλειος ήταν το νέο αγιορειτικό κρασί, γιοματάρι, τόσο ως οίνος όσο και ως ασκός, αλλά και ένας νέος οινοποιός με γαλλικές σπουδές, μιας χώρας που γνωρίζει από καλό κρασί, παρασκευή και ευωχία. Και προτού κατέβει στους στίβους των εξεγερμένων πανεπιστημιακών αμφιθεάτρων της μεταπολίτευσης συνέγραψε κείμενα υψηλής θεολογικής αισθητικής που απευθύνονταν στο γαλλικό κοινό και τα οποία θερμαίνουν την καρδιά και φωτίζουν τον νου. (Πρόκειται για τα ολιγοσέλιδα βιβλία «Υπέρβαση του θανάτου στην μοναχική ζωή» και «Αββάς Ισαάκ ο Σύρος. Ένα πλησίασμα στον κόσμο του»). Βεβαίως, η εποχή που έζησε στο Παρίσι ο εκ Κρήτης ιερομόναχος π. Βασίλειος δεν ήταν και τόσο ήσυχη, αφού μπορούμε να πούμε, παραφράζοντας τον Άγιο Νικόδημο Αγιορείτη, πως κοιλοπονούσε την επανάσταση. (Ο Άγιος γράφει για τον Θεσσαλονικιό νεομάρτυρα, Άγιο Αλέξανδρο τον Δερβίση πως κοιλοπονούσε το μαρτύριο). Η επανάσταση εξερράγη τον Μάιο του 1968 ήταν φοιτητική, νεανική και κυρίως ακηδημόνευτη από τις κομματικές δυνάμεις της εποχής και έλαβε ποικίλες διαστάσεις. Δεν ήταν μόνο πολιτική, αλλά και πολιτισμική, και οι αντιεξουσιαστές είχαν καταφέρει να πάρουν το πάνω χέρι. Το σύνθημα η «φαντασία στην εξουσία» είναι ενδεικτικό της όλης μορφής που προσέλαβε η εξέγερση. Φοιτητικές εξεγέρσεις είχαμε και σε άλλες χώρες, όπως σε πανεπιστήμια των ΗΠΑ, της Γερμανίας… Ο Michel Gontikakis, όπως είδα να γράφει μια ετικέτα σε μια σκονισμένη βαλίτσα του σε ένα δωμάτιο της Μονής Σταυρονικήτα, πρόλαβε να ενταχθεί οργανικά σε έναν πραγματικά αντιεξουσιαστικό και Αναρχούμενο κόσμο, με περίσσια ζωή και προοπτική, με τον Άναρχο Θεό να είναι το επίκεντρο της ζωής και του κόσμου του. Να θυμίσω τον πρώτο στίχο από χριστουγεννιάτικα κάλαντα «Άναρχος Θεός καταβέβηκε…». Και αν θέλουμε να επικαιροποιήσουμε και άλλο τον Μάη του ’68, θα μπορούσαμε να πούμε πως το Περιβόλι της Παναγίας, πληρούσε αν δεν υπερέβαινε επαναστατικά, και τις φεμινιστικές απόψεις και τις διεκδικήσεις της γαλλικής νεανικής εξέγερσης. Άλλωστε, κουμάντο στον τόπο της εκ Θεού Αναρχούμενης αγιορείτικης πολιτείας έκανε και κάνει η Κυρία Θεοτόκος. Να πούμε επίσης ότι δύο Γάλλοι οι οποίοι ήταν μεταξύ των εξεγερμένων του γαλλικού Μάη και ανήκαν στον κύκλο της συγγραφέως Σιμόν ντε Μποβουάρ, θεωρητικού και του φεμινιστικού κινήματος, και συντρόφου του Ζαν Πολ Σαρτρ, βαφτίστηκαν Ορθόδοξοι στην Ιερά Μονή Οσίου Γρηγορίου Αγίου Όρους. Κάποιος άλλος, με ξεχωριστό πόστο στην εξέγερση, όχι μόνο βαφτίστηκε Ορθόδοξος, αλλά σήμερα είναι αγιορείτης ιερομόναχος. Και αν γυρίσουμε στα χρόνια της παραμονής του Γέροντα στο Παρίσι στις αρχές της δεκαετίας του ’60, δεν έχουμε καμιά πληροφορία για συναντήσεις του με τους διακεκριμένους Έλληνες που ζούσαν εκεί, όπως ο Νίκος Σβορώνος, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, ο Κώστας Παπαϊωάννου, ο Κώστας Αξελός και βεβαίως ο Κορνήλιος Καστοριάδης ο οποίος θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους θεωρητικούς του γαλλικού Μάη. Κάποιοι από τους πιο πάνω ασχολήθηκαν τόσο με τη βυζαντινή ιστορία και τέχνη, αλλά και ειδικά με τον Άθωνα. Ο π. Βασίλειος, λοιπόν, δεν βρήκε λιμάνι στη θάλασσα που βρισκόταν κάτω από το πλακόστρωτο του Παρισιού, όπως έλεγε ένα άλλο σύνθημα του Μάη, αλλά στα καλντερίμια του Άθωνα! (Όσο για το άλλο, κραταιό σύνθημα του Μάη του ’68 «Εδώ και τώρα» ο Γέροντας το μετέβαλε σε κείμενό του «τώρα και πάντα. Εδώ και παντού». Δηλαδή: «Εδώ και παντού, τώρα και πάντα»)! Αντίθετα, ο π. Βασίλειος βρισκόταν στις υπώρειες του Άθωνα και ήδη περιτριγυρισμένος από την πραγματική θάλασσα και μέσα σε μια θάλασσα ελέους, παρηγοριάς, αγάπης και θαλπωρής. Σε μια τρικυμία χάριτος! Με την ποίηση, τους ύμνους, τις παραδόσεις, τη ζωγραφική, την αρχιτεκτονική και όλο την ελληνοβυζαντινή πολιτισμική κληρονομιά να αποτελεί ένα κορυφαίο και μοναδικό πλακόστρωτο υπό μορφή μωσαϊκού ψηφιδωτού και ο ίδιος να προχωρά πάνω του σταθερά χωρίς κλυδωνισμούς. Και μάλιστα σε εκείνη την κυμαινόμενη, κυματώδη κατά καιρούς ανατολική ακτή του Άθω μια φορά ένας χαρισματούχος μοναχός περπάτησε «στην πλάτη της θαλάσσης» σαν να ήταν και αυτή πλακόστρωτο για να υποδεχτεί και να μεταφέρει την εικόνα της Κυράς του Περιβολιού στη Μονή Ιβήρων. Η εικόνα που το πρωτότυπο της η Κυρία Θεοτόκος θέλησε να σταθεί και να κάτσει στην πόρτα της Μονής και ολοκλήρου του Αγίου Όρους και να γίνει η Πορταΐτισσα τους! Εκεί αργότερα η Πορταΐτισσα κάλεσε τον πατέρα Βασίλειο για να αναλάβει τη μετατροπή της μονής σε κοινόβιο… Αλλά είπαμε, σχεδόν μόνο τη μισή αλήθεια, αφού υπήρχε και κάποιος Πορταΐτης ο οποίος άνοιξε τη θύρα και τους οφθαλμούς του νεαρού ανήσυχου αναζητητή στα βαθύτερα και πιο εσώτερα πράγματα της ψυχής και καταστάσεις. Αυτό ήταν ο Άγιος Παΐσιος. Σ’ αυτόν υποτάχθηκε και διά της υπακοής έφτασε στην παρακοή της κυριαρχίας των παθών στην καρδιά και την ψυχή του. Και έφυγε! Πέταξε! Και ποιος να τον μαζέψει, πλέον; Όπως ο Ανανίας καθάρισε τα μάτια του Αποστόλου Παύλου, μου είχε πει ένας Σταυρονικητιανός μοναχός. Αυτό συνέβη όταν μια φορά μιλούσαμε με τον απλό αυτό μοναχό της Μονής Σταυρονικήτα και του έλεγα για τον Γέροντά του και την ατμόσφαιρα που δημιουργούσαν οι ομιλίες του στα πανεπιστήμια και ιδιαίτερα μέσα μας. Τα αναπάντεχα, δηλαδή, που μας κερνούσε και μας… έστελνε! Όσο για τον ίδιο τον Γέροντα, τον πατέρα Βασίλειο, τον βλέπω ως ένα ζωντανό Άθωνα να κανοναρχεί τη σύγχρονη πορεία του κόσμου αυτού, αλλά και τη φωνή του να αποτελεί φωνή και στόμα του Άθωνα που απευθύνεται προς το Γένος και την οικουμένη. Το μόνο που δεν ανέφερα ξεκάθαρα στον μοναχό της μονής Σταυρονικήτα, γιατί δεν το είχα συνειδητοποιήσει έτσι, ήταν πως οι ομιλίες του Γέροντά του και ιδιαίτερα οι αρχικές εντυπώσεις από την πρώτη ομιλία του στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ήταν αυτό που αναφέρει ο τίτλος του κειμένου. Πως, δηλαδή, ο λόγος του μεγάλου πνευματικού μας ευεργέτη και όλου του ελληνικού κόσμου και της οικουμένης ήταν: Κεραυνός εν καρδία! Και αν οι κάτοικοι στα Λύστρα επεφύλαξαν υποδοχή στους Απόστολους Παύλο και Βαρνάβα ως αρχαίους θεούς γιατί οι Απόστολοι θεράπευσαν έναν χωλό («Οἱ θεοὶ ὁμοιωθέντες ἀνθρώποις κατέβησαν πρὸς ἡμᾶς»), εγώ θα έλεγα πως η όλη παρουσία του Γέροντα και ο λόγος του έμοιαζαν, μου φαίνονταν, τότε, στο φοιτητικό μου μυαλό, όπως και πάντα, ως λόγος Αποστόλου, δηλαδή φωνή Θεού «τοῦ Παλαιοῦ Ἡμερῶν, τοῦ Τρισαγίου», όπως θα έλεγε ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης. Ας είναι πάντα μαζί μας!