The daily bread of the birds and the lilies

The Daily Bread of the Birds and the Lilies Ethics and the Modern Human 30.09.2026 Apostolos Nikolaidis, Honorary Professor of the University of Athens, President of the Institute "Saint Maximus the Confessor" Few are those who truly concern themselves only with daily bread; some do so out of necessity due to circumstances, and others voluntarily as the fruit of freedom. The poor do so mainly out of necessity, having been born into such a condition and remaining the same by origin or social position, while freely so do those who do not isolate the meaning of life, giving priority to the satisfaction of material needs connected with drink, food, and clothing, but to the spiritual, to the Kingdom of Heaven (Matt. 6:33). These are the ones who follow the practice of Christ, who in the Lord's Prayer refers to daily bread after placing the spiritual first, as the holy Chrysostom writes: "See how in every case the Lord, after placing the spiritual first, then mentions the necessities of the body, and not for all things but only for bread, nor again for the day to come but for the present day." But few follow these; all the rest, rich and poor alike, belong to the category of those who do not content themselves with the absolute necessities but worry about more. However, since this anxious concern has negative effects not only on individual psychology and interpersonal relations but also on the relationship of people toward God, Christ uses two examples from the natural world to teach man the right and saving way in which he should deal with worldly cares, not exhausting everything from his labor but also from faith in the providence of God: the birds of the air and the flowers of the field (Matt. 6:26 ff.), calling the disciples and listeners to "observe" and "learn," so that from what is seen and what is understood they may take the corresponding lessons, as John Chrysostom comments. For it is easy for someone to question a theoretical teaching, but very difficult to question what everyone perceives with their senses in everyday life. The birds, then, and the other animals provide for today and not at all for tomorrow. The wildflowers, for their part, do not themselves concern themselves with how to adorn themselves in order to captivate and attract the insects, but nature provides for this, and the one who is behind it, the Creator Himself. And Christ wonders, calling the listeners to do the same: How reasonable is it that God should provide so meticulously for those things that exist for man, and are therefore lower in value than he, and not for him, who is also king of creation and has far greater value than they? Christ here wishes to emphasize the importance of faith in divine providence, which is a function of man's choice to content himself with the necessities rather than to covet and seek more with a mania. Indicative of the importance of such an attitude is its inclusion in the Lord's Prayer with the phrase "our daily bread give us this day." And the holy Chrysostom comments: "He did not tell us to ask God to give us wealth, comfort, or luxury, but only bread." Within this framework, we can now make the following remarks: - The providence of God for nature and for human beings is not expressed in a magical and abstract way but through the laws of nature. Therefore, nature does not act self-sufficiently as another god, but through mechanisms that the Creator Himself has placed in it. The use of natural examples by Christ for the teaching and understanding of great truths reveals the significant contribution of the natural world to the work of the divine economy. - Faith in divine providence neither contradicts nor is prohibitive to the command to "work." In all natural beings, and therefore in man as well, is widespread the effort of daily securing of food. Animals and birds may not sow or reap or store for the future, but men are obliged to cultivate the earth, to sow and reap its fruits. The problem lies in storage. The questions in this case are manifold: Should we store, for what reason, for what use, and above all by what means? - The accumulation of goods for future needs constitutes in the first place an act of imitation of divine providence, in the logic that man acts in imitation of his Creator, employing the rational in relation to his autonomy and sociability to provide, especially after the Fall, when he needed to confront the negative reactions of the natural environment. It is something we also find in nature itself, for while birds and many other animals are content with their daily food, there are others, such as ants or bees, that work hard and accumulate the products of their labor for their immediate nutritional needs. The difference from men lies in the fact that they are not possessed by anxiety nor do they store long-term and without limit, as men do or wish to do. - The anxious care both for the daily bread and above all for the bread of the coming days and years deprives man of faith in the providence of God, while it cultivates the spirit of self-sufficiency. At the same time it distances the spirit of humility, in the sense that it places everything in his own powers, utterly despising the providence of God, to which in any case is owed the gift of labor. There is of course the other extreme, for man to entrust everything to the care of God and himself to be indifferent and remain inactive under the pretext of absolute trust in Him. However, as we have repeatedly emphasized, God is unable to act without the active consent (synergy) of man. - The invocation of the help of God for the securing of the daily bread helps man to ask God also for the spiritual bread, since man as a psychosomatic being cannot live on material bread alone, according to the words of the Lord Himself, who clarified that "man shall not live by bread alone, but by every word proceeding out of the mouth of God" (Matt. 4:4). The anxious care for the superfluous and the things of tomorrow can very easily lead man to absolute and exclusive attachment to earthly and temporary things, being unable to give the true answer to the question about the real and essential meaning of life. - When care exceeds the necessary, the present, and extends to the additional and the future, it exposes man to the passion of avarice while making him a slave of fear and anxiety. On the contrary, the limitation of care for the daily bread, which translates as remaining with the necessary, and the release from the anxiety of avarice, open the way for the care of others with the logic that the superfluous belongs to them. It is in any case one of the ways in which divine providence acts. God does not act directly but through men, since each one is obliged to provide for his neighbor in the name of God, considering that what he has is not for himself but for others. This is precisely what Christ wished to show with the parable of the foolish rich man, who instead of distributing to others what nature abundantly provided him, took care to build other stores not for the immediate individual needs or the needs of those in need but for the lifelong over-enjoyment of the accumulated. - Within this framework, the storing-up attitude of the ants could be understood. The storing-up concerns only the needs of the next Winter and not of the entire year. All of this is interpreted by the Proverbist as a model of wisdom (Prov. 6, 6-8). It corresponds to our own proverb: "The children of the wise cook before they hunger." With the same reasoning, we can also approach the behavior of the bees: They store nectar, produce honey, and thus ensure their survival. Other animals do the same, but always in the logic of the "daily bread." Thus, no one can accuse them of greed or gluttony, of a lack of trust in God or of creating anxiety. - From the above, it becomes clear what the ascetic patristic tradition theologizes and applies in relation to the use of goods and the virtue of non-possessiveness. Whoever cultivates and is possessed by the spirit of non-possessiveness possesses the necessary prerequisites for the correct understanding of the Christian life. Non-possessiveness does not simply mean the avoidance of ownership, as a product of hoarding and storing-up, bearing in mind that whoever hoards and accumulates goods deprives others of them, but a) that the non-possessor is internally free, refusing to be attached to earthly things, so as to be able to devote himself exclusively and wholly to God, given that whoever is released from ownership can more easily devote himself to God and to people, b) that he does not work for himself but for others, c) that everything, even the necessities, are gifts of God and not his own acquisitions, d) that he can love without selfishness. In no case, of course, does non-possessiveness denote contempt for matter but independence from necessities. - More productive in meanings is the reference of Christ to the wildflowers, which depict more than anything else the way in which divine providence operates in the cosmic reality. They neither work, nor produce, nor store up. They live exclusively with what nature provides them. None of them cares for itself but exists exclusively for the remaining beings. Their life is a continuous acceptance of the conditions that are offered to them. The "daily bread" in this case is expressed as the daily sufficiency that allows the continuation of life. And Christ presents and describes them as a persuasive image of trust in divine providence. He calls the listeners not simply to believe but to "learn," that is, to become disciples by observing the wildflowers. - The most impressive thing about the discipleship of the wildflowers is their beauty with the following given: a) they themselves do absolutely nothing to be beautiful and impressive, b) their beauty does not depend on nor is it affected by transience, c) their beauty does not compete with any form of artificial aesthetic intervention, d) it emits an ascetic simplicity despite the complexity in its construction without being pressured to prove its value, e) it is not competitive towards the beauty of other flowers, f) it is calm and calming, foreign to anxiety, fear, and anguish, g) it patiently accepts the climatic reality, the sun, the rain, and the winds, without grumbling and complaints, h) it persuasively teaches the spirit of the transience of cosmic things, i) it leaves the road wide open not only for the faith in the existence of a Creator but also for his continuous care even for the flowers themselves. In conclusion, if these specific parabolic images were useful for the people of Christ's time, they benefit the modern person even more, who is exposed to an environment that not only creates artificial needs but also pressures for their satisfaction, causing not only enormous anxiety but also multiple problems.

Ο επιούσιος άρτος των πετεινών και των κρίνων Ηθική και Σύγχρονος Άνθρωπος 30.09.2026 Απόστολος Νικολαΐδης, Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών, Πρόεδρος Ινστιτούτου «Άγιος Μάξιμος ο Γραικός» Λίγοι τελικά είναι εκείνοι που πράγματι μεριμνούν μόνο για τον επιούσιο άρτο, άλλοι αναγκαστικά λόγω συνθηκών και άλλοι προαιρετικά ως καρπό ελευθερίας. Αναγκαστικά το κάνουν κυρίως οι πένητες, οι οποίοι γεννήθηκαν τέτοιοι και παραμένουν ίδιοι λόγω καταγωγής ή και κοινωνικής θέσης, ενώ ελεύθερα όσοι δεν απομονώνουν το νόημα της ζωής, δίνοντας προτεραιότητα στην κάλυψη των υλικών αναγκών που συνδέονται με την πόση, την βρώση και την ένδυση, αλλά στα πνευματικά, την Βασιλεία των Ουρανών (Ματθ. 6, 33). Είναι αυτοί που ακολουθούν την τακτική του Χριστού ο οποίος στην Κυριακή Προσευχή αναφέρεται στον επιούσιο άρτο αφού προτάσσει τα πνευματικά, καθώς γράφει ο ιερός Χρυσόστομος: Βλέπε, πως σε κάθε περίπτωση ο Κύριος αφού προτάξει τα πνευματικά, τότε μνημονεύει τα αναγκαία του σώματος, και όχι για όλα ει μη μόνο για τον άρτο, ούτε πάλι για την αυριανή ημέρα αλλά για την σημερινή.Αυτά όμως λίγοι τα ακολουθούν, όλοι οι υπόλοιποι, πλούσιοι και φτωχοί, ανήκουν στην κατηγορία εκείνων που δεν αρκούνται στα απολύτως απαραίτητα αλλά άγχονται για τα περισσότερα. Ωστόσο, επειδή αυτή η αγχώδης μέριμνα δεν έχει αρνητικές επιπτώσεις μόνο στην ατομική ψυχολογία και στις διανθρώπινες σχέσεις αλλά και στη σχέση των ανθρώπων προς το Θεό, ο Χριστός χρησιμοποιεί δύο παραδείγματα από το φυσικό κόσμο για να διδάξει στον άνθρωπο τον ορθό και σωτήριο τρόπο που πρέπει να αντιμετωπίζει τις κοσμικές φροντίδες, μην εξαντλώντας τα πάντα από την εργασία του, αλλά και από την πίστη στην πρόνοια του Θεού: Τα πτηνά του ουρανού και τα λουλούδια του αγρού (Ματθ. 6, 26 εξ.), καλώντας τους μαθητές και ακροατές να «εμβλέψουν» και να «καταμάθουν», ώστε από τα ορώμενα και τα νοούμενα να πάρουν τα ανάλογα μαθήματα, καθώς σχολιάζει ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος. Γιατί εύκολα μεν μπορεί κάποιος να αμφισβητήσει μια θεωρητική διδασκαλία, πολύ δύσκολα όμως μπορεί να αμφισβητήσει αυτό που όλοι διαπιστώνουν με τις αισθήσεις τους στην καθημερινότητα. Τα πουλιά λοιπόν και τα υπόλοιπα ζώα φροντίζουν για το σήμερα και καθόλου για το αύριο. Τα δε αγριολούλουδα δεν ασχολούνται τα ίδια για το πώς θα στολιστούν για να συναρπάσουν και να θέλξουν τα έντομα, αλλά φροντίζει γι’ αυτό η φύση και αυτός που είναι πίσω από αυτή, ο ίδιος ο Δημιουργός. Και διερωτάται ο Χριστός, καλώντας και τους ακροατές να κάνουν το ίδιο: Πόσο λογικό είναι να φροντίζει τόσο σχολαστικά ο Θεός για αυτά που υπάρχουν για τον άνθρωπο, γι’ αυτό και είναι κατώτερα σε αξία από αυτά, και όχι για τον ίδιο, που είναι και βασιλιάς της κτίσεως και έχει πολύ μεγαλύτερη αξία από εκείνα; Ο Χριστός εν προκειμένω επιθυμεί να επισημάνει τη σημασία που έχει η πίστη στη θεία πρόνοια, η οποία είναι συνάρτηση της επιλογής του ανθρώπου να αρκείται στα αναγκαία αντί να πλεονεκτεί και να αναζητά μανιωδώς περισσότερα. Ενδεικτικό της σημασίας μιας τέτοιας στάσης είναι η συμπερίληψή της στην Κυριακή Προσευχή με τη φράση «τόν ἄρτον ἡμῶν τόν ἐπιούσιον δός ἡμῖν σήμερον». Και σχολιάζει ο ιερός Χρυσόστομος: Δεν μας είπε να ζητάμε να μας δώσει ο Θεός πλούτο, καλοπέραση ούτε και πολυτέλεια, αλλά μόνο τον άρτο. Μετά σ’ αυτό το πλαίσιο μπορούμε τώρα να κάνουμε τα παρακάτω σχόλια: -Η πρόνοια του Θεού για τη φύση και τους ανθρώπους δεν εκφράζεται με έναν μαγικό και αφηρημένο τρόπο αλλά μέσω των φυσικών νόμων. Επομένως η φύση δεν ενεργεί αυτοδύναμα ως ένας άλλος θεός αλλά με μηχανισμούς που ο ίδιος ο Δημιουργός ενέβαλε σ’ αυτή. Η χρήση φυσικών παραδειγμάτων από το Χριστό για τη διδαχή και κατανόηση μεγάλων αληθειών φανερώνει την σημαντική συμβολή του φυσικού κόσμου στο έργο της θείας οικονομίας. -Η πίστη στη θεία πρόνοια δεν αντιφάσκει ούτε είναι απαγορευτική στην εντολή του «ἐργάζεσθαι». Σε όλα τα φυσικά όντα, επομένως και στον άνθρωπο, είναι διάχυτη η προσπάθεια καθημερινής εξασφάλισης της τροφής. Μπορεί τα ζώα και τα πουλιά να μην σπέρνουν ούτε να θερίζουν ούτε και να αποθηκεύουν για το μέλλον, οι άνθρωποι όμως είναι υποχρεωμένοι να καλλιεργούν τη γη, να σπέρνουν και να θερίζουν τους καρπούς της. Το πρόβλημα εντοπίζεται στην αποθήκευση. Τα ερωτήματα εν προκειμένω είναι πολλαπλά: Πρέπει να αποθηκεύουμε, για ποιο λόγο, για ποια χρήση, και κυρίως με ποιο τρόπο; -Η συσσώρευση αγαθών για τις μελλοντικές ανάγκες συνιστά εν πρώτοις μια πράξη απομίμησης της θείας πρόνοιας, στη λογική ότι ο άνθρωπος ενεργεί καθ’ ομοίωση του Δημιουργού του, επιστρατεύοντας το λογικό σε συνάρτηση προς την αυτεξουσιότητα και την κοινωνικότητά να προνοεί, ιδιαίτερα μετά την πτώση του, όταν χρειάστηκε να αντιμετωπίζει τις αρνητικές αντιδράσεις του φυσικού περιβάλλοντος. Είναι άλλωστε κάτι που συναντούμε και στην ίδια τη φύση, γιατί μπορεί τα πουλιά και πολλά άλλα ζώα να αρκούνται στην επιούσια τροφή τους, υπάρχουν όμως άλλα, όπως τα μυρμήγκια ή οι μέλισσες, που εργάζονται σκληρά και συσσωρεύουν τα προϊόντα της εργασίας τους για τις άμεσες ανάγκες διατροφής τους. Η διαφορά από τους ανθρώπους έγκειται ότι δεν διακατέχονται από άγχος ούτε και αποθηκεύουν μακροπρόθεσμα και απεριόριστα, όπως κάνουν ή επιθυμούν να κάνουν οι άνθρωποι. -Η αγωνιώδης μέριμνα τόσο για τον επιούσιο άρτο όσο και κυρίως για τον άρτο των επόμενων ημερών και χρόνων αποστερεί από τον άνθρωπο την πίστη στην πρόνοια του Θεού, ενώ καλλιεργεί το πνεύμα της αυτάρκειας. Ταυτόχρονα απομακρύνει το πνεύμα της ταπείνωσης, με την έννοια ότι στηρίζει τα πάντα στις δικές του δυνάμεις, περιφρονώντας παντελώς την πρόνοια του Θεού, στην οποία άλλωστε οφείλεται και το χάρισμα της εργασίας.Υπάρχει βέβαια και το άλλο άκρο, να εναποθέτει ο άνθρωπος τα πάντα στην φροντίδα του Θεού και ό ίδιος να αδιαφορεί και να παραμένει ανενεργός με το πρόσχημα της απόλυτης εμπιστοσύνης σ’ αυτόν. Ωστόσο, όπως επανειλημμένα έχουμε υπογραμμίσει, ο Θεός αδυνατεί να ενεργήσει χωρίς την ενεργή συγκατάθεση (συνέργεια) του ανθρώπου. -Η επίκληση της βοήθειας του Θεού για την διασφάλιση του επιούσιου άρτου βοηθά τον άνθρωπο να αιτηθεί από τον Θεό και τον πνευματικό άρτο, μια και ο άνθρωπος ως ψυχοσωματικό ον δεν μπορεί να ζήσει μόνο με τον υλικό κατά το λόγο του ίδιου του Κυρίου, ο οποίος διευκρίνισε ότι «οὐκ ἐπ΄ ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ἄνθρωπος, ἀλλ΄ ἐπί παντί ρήματι εκπορευομένῳ διά στόματος Θεοῦ» (Ματθ. 4, 4). Η αγωνιώδης μέριμνα για τα περιττά και τα αυριανά είναι πολύ εύκολο να οδηγήσει τον άνθρωπο στην απόλυτη και αποκλειστική προσκόλληση στα γήινα και προσωρινά, αδυνατώντας να δώσει την αληθινή απάντηση στο ερώτημα για το πραγματικό και ουσιαστικό νόημα της ζωής. -Όταν η μέριμνα υπερβαίνει τα αναγκαία, τα σημερινά, και εκτείνεται στα επιπλέον και μελλοντικά εκθέτει τον άνθρωπο στο πάθος της πλεονεξίας ενώ τον καθιστά δούλο του φόβου και της αγωνίας.Αντίθετα, ο περιορισμός της φροντίδας για τον επιούσιο άρτο, που μεταφράζεται ως παραμονή στα αναγκαία, και η απαλλαγή από το άγχος της πλεονεξίας, ανοίγουν το δρόμο για τη φροντίδα των άλλων με τη λογική ότι τα περιττά ανήκουν σ΄ αυτούς.Είναι άλλωστε ένας από τους τρόπους που ενεργεί η θεία πρόνοια. Ο Θεός δεν ενεργεί απευθείας αλλά μέσω των ανθρώπων, αφού ο καθένας οφείλει να προνοεί για τον πλησίον στο όνομα του Θεού, θεωρώντας πώς ό,τι έχει δεν είναι για τον ίδιο αλλά για τους άλλους. Αυτό ακριβώς θέλησε να δείξει ο Χριστός με την παραβολή του άφρονος πλουσίου, ο οποίος αντί να διανείμει στους άλλους όσα η φύση άφθονα του πρόσφερε, φρόντισε να οικοδομήσει και άλλες αποθήκες όχι για τις άμεσες ατομικές ανάγκες ή τις ανάγκες των ενδεών αλλά για την διά βίου υπεραπόλαυση των συσσωρευμένων. -Στο πλαίσιο αυτό θα μπορούσε να κατανοηθεί η αποθηκευτική στάση των μυρμηγκιών. Η αποθήκευση αφορά μόνο στις ανάγκες του επόμενου Χειμώνα και όχι ολόκληρου του έτους. Όλο αυτό ερμηνεύεται από τον Παροιμιαστή ως προτύπωση της φρόνησης (Παρ. 6, 6-8). Αντιστοιχεί δε στην δική μας παροιμία: «Των φρονίμων τα παιδιά πριν πεινάσουν μαγειρεύουν». Με το ίδιο σκεπτικό μπορούμε να προσεγγίσουμε και την συμπεριφορά των μελισσών: Αποθηκεύουν νέκταρ, παράγουν μέλι και έτσι εξασφαλίζουν την επιβίωσή τους. Το ίδιο κάνουν και άλλα ζώα, αλλά πάντα στη λογική του «επιούσιου». Έτσι κανείς δεν μπορεί να τα κατηγορήσει για πλεονεξία ή αφροσύνη, για έλλειψη εμπιστοσύνης στο Θεό ή δημιουργία άγχους. -Από τα παραπάνω γίνονται κατανοητά όσα η ασκητική πατερική παράδοση θεολογεί και εφαρμόζει σε σχέση προς τη χρήση των αγαθών και την αρετή της ακτημοσύνης. Όποιος καλλιεργεί και διακατέχεται από το πνεύμα της ακτημοσύνης διαθέτει τις αναγκαίες προϋποθέσεις ορθής κατανόησης της χριστιανικής ζωής. Ακτημοσύνη δεν σημαίνει απλά την αποφυγή της ιδιοκτησίας, ως προϊόν της αποταμίευσης και αποθήκευσης, έχοντας υπόψη ότι όποιος αποταμιεύει και συσσωρεύει αγαθά τα αποστερεί από τους άλλους αλλά α) ότι ο ακτήμων είναι εσωτερικά ελεύθερος, αρνούμενος να προσκολληθεί στα γήινα, ώστε να μπορεί να αφιερωθεί αποκλειστικά και ολοκληρωτικά στο Θεό, με δεδομένο ότι όποιος αποδεσμεύεται από την ιδιοκτησία μπορεί ευκολότερα να διαθέσει τον εαυτό του στο Θεό και τους ανθρώπους, β) ότι δεν εργάζεται για τον εαυτό του αλλά για τους άλλους, γ) ότι όλα, ακόμα και τα αναγκαία, είναι δώρα του Θεού και όχι αποκτήματα δικά του, δ) ότι μπορεί να αγαπά χωρίς ιδιοτέλεια. Σε καμιά βέβαια περίπτωση η ακτημοσύνη δεν δηλώνει περιφρόνηση στην ύλη αλλά απεξάρτηση από τις αναγκαιότητες. -Παραγωγικότερη σε νοήματα είναι η παραπομπή του Χριστού στα αγριολούλουδα, τα οποία εικονίζουν περισσότερο από κάθε άλλο τον τρόπο που η θεία πρόνοια ενεργεί στην κοσμική πραγματικότητα. Ούτε εργάζονται, ούτε παράγουν ούτε και αποθηκεύουν. Ζουν αποκλειστικά με όσα η φύση τους παρέχει. Κανένα από αυτά δεν φροντίζει για τον εαυτό του αλλά υπάρχει αποκλειστικά για τα υπόλοιπα όντα. Η ζωή τους είναι μια διαρκής αποδοχή των συνθηκών που τους προσφέρονται. Ο «επιούσιος άρτος» εν προκειμένω εκφράζεται ως η καθημερινή επάρκεια που επιτρέπει τη συνέχιση της ζωής. Ο δε Χριστός τα εμφανίζει και τα περιγράφει ως μια πειστική εικόνα της εμπιστοσύνης στην θεία πρόνοια. Καλεί δε τους ακροατές όχι απλά να πιστέψουν αλλά να «καταμάθουν», δηλαδή να μαθητεύσουν παρατηρώντας τα αγριολούλουδα. -Το πλέον εντυπωσιακό από την μαθητεία στα αγριολούλουδα είναι η ομορφιά τους με τα ακόλουθα δεδομένα: α) τα ίδια δεν κάνουν απολύτως κάτι για να είναι όμορφα και εντυπωσιακά, β) η ωραιότητά τους δεν εξαρτάται ούτε και επηρεάζεται από την προσωρινότητα γ) το κάλλος τους δεν συναγωνίζεται καμιά μορφή τεχνητής αισθητικής παρέμβασης, δ) εκπέμπει μια ασκητική απλότητα παρά την πολυπλοκότητα στην κατασκευή της χωρίς να πιέζεται να αποδείξει την αξία της, ε) δεν είναι ανταγωνιστική προς την ομορφιά των άλλων λουλουδιών, στ) είναι ήρεμη και ηρεμιστική, ξένη προς το άγχος, το φόβο και την αγωνία, ζ) αποδέχεται υπομονετικά την καιρική πραγματικότητα, τον ήλιο, την βροχή και τους ανέμους, χωρίς γογγυσμούς και παράπονα, η) διδάσκει με πειστικότητα το πνεύμα της προσωρινότητας των κοσμικών πραγμάτων, θ) αφήνει ορθάνοικτο το δρόμο όχι μόνο για την πίστη στην ύπαρξη ενός Δημιουργού αλλά και στην διαρκή του φροντίδα ακόμα και για τα ίδια τα λουλούδια. Συμπερασματικά, αν οι συγκεκριμένες παραβολικές εικόνες ήταν χρήσιμες για τους ανθρώπους της εποχής του Χριστού πολύ περισσότερο ωφελούν τον σύγχρονο άνθρωπο που είναι εκτεθειμένος σε ένα περιβάλλον που όχι μόνο κατασκευάζει τεχνητές ανάγκες αλλά και πιέζει για την ικανοποίησή τους, προκαλώντας όχι μόνο τεράστιο άγχος αλλά και πολλαπλά προβλήματα.