Saint Meletios Pigas: The Confessor Patriarch of Alexandria

Saint Meletios Pegas: The Confessing Patriarch of Alexandria Hagiography - Figures 15.09.2026 Lambros Skontzos, Theologian In the difficult times of Ottoman slavery, Divine Providence willed that great spiritual figures should emerge, who served, illuminated, and supported the Church of Christ and rendered invaluable services to our enslaved nation. One of these was Saint Meletios Pegas, Patriarch of Alexandria, a distinguished figure of the 16th century. He was born in Chandax (Heraklion) of Crete in 1549 to pious, virtuous, and wealthy parents, who instilled in his soul deep piety and a virtuous life. From a young age, he showed a great inclination for letters, and therefore his parents ensured that he received the best possible education, under the most distinguished teachers of his time, among whom was the renowned hieromonk Meletios Vlastos. Under him, he learned the Greek and Latin languages, grammar, philosophy, and rhetoric. Also, under this great teacher, he learned the virtuous and moral life, which accompanied him throughout his entire life. After his general studies in Crete, and at the age of eighteen, he went to Italy, to the renowned University of Padua, to complete his studies. He studied philosophy, theology, medicine, and law. But the spiritual climate there was extremely hostile towards Orthodox students, who faced strong pressures to accept the Western heretical principles, and unfortunately many yielded, and upon returning to Greece, they engaged in proselytizing in favor of Papism. Despite his young age and the unbearable pressures of the Papists, Meletios remained immovable in the Orthodox faith, and did not consider yielding to their heresies. He also had to face another serious problem. The Papal universities, in order to confer academic degrees on graduates, required an oath of submission to the “Pope”! Meletios found himself in a great dilemma, but ultimately he did not yield to the blackmail, refusing to declare submission to the “Pope” and faith in the Papal heretical dogmas. He angrily rejected every blasphemous thought of denying Orthodoxy and embracing Papism. He preferred to be deprived of the university diplomas rather than the treasure of the Orthodox faith, the only saving faith! It was his first great confessional heroic act, which marked his subsequent turbulent course. Very characteristic is the statement of G. Valesta: “This bravery of his, this severe trial of his conscience, national and religious, opened before the eyes of the young student the whole dark depth of Papism and made him set as the primary goal of his life its combat and the liberation of his homeland from its destructive influence. Then he formulates a life program: to don the monastic robe and become a soldier of Orthodoxy, to save his island and Greece and the whole Orthodox East from the danger of Latinization, which at that time caused greater anxiety and fear among educated Greeks than the Turkish yoke…” (Meletios Pegas, Chrysopygi, Athens 1958, p. 28). After eight years of studies in Italy, he returned to his native Crete and embraced the monastic life at the age of 25. He was ordained a monk at the Holy Monastery of Angarathou, where the hegumen was Silvestros, later Patriarch of Alexandria. From an early age, he displayed worthy zeal for the monastic life and a virtuous way of life. At the same time, he decided to utilize his knowledge and virtues for the sake of his enslaved compatriots. With the blessing of the hegumen, he would leave the Monastery and travel through the cities and villages of Crete, encouraging the persecuted Romans, teaching the Orthodox faith, and fighting vigorously, repelling with strong arguments the suffocating propaganda that the ruthless Papist Jesuit missionaries (hierarchs) were carrying out, who were literally ravaging the island and converting Orthodox in droves to heretical Papism by illegitimate means, even by force. The basic axis of his teaching was unwavering faith in Christ, freed from Western heresies, adherence to Orthodoxy, the only true Church, and Hellenicity. For this reason, he became a target of fanatical Papists, who sought to silence him, but also his physical extermination! After the election of his hegumen, Sylvester, as Patriarch of Alexandria, between the years 1565 and 1569, Meletius followed him and settled in the Holy Monastery of Sinai, where he was ordained a hieromonk. But Patriarch Sylvester, appreciating his zeal for Orthodoxy, his education, and his other qualifications, called him to the Patriarchate to work missionarily and to organize the clergy and monasticism. And indeed, he responded successfully to the ministry entrusted to him. Meletius, a restless spirit and consumed by fervent zeal for the unity of the fragmented Christian world, made honorable efforts to convince the heretical Westerners to abandon their errors and return to Orthodoxy. He focused on and addressed primarily the Protestants, who had recently (1519) split from the Papal “church,” protesting against Papal abominations, abandoning the Papists, considering any discussion with them futile. He opened correspondence with the theologians of the University of Leiden, who, as is known, had opened communication with prominent Orthodox figures and exchanged letters. Among them was Meletius, who in his letters tried to convince them that the truth lies in Orthodoxy. But unfortunately, as is known, these contacts did not come to fruition. Naturally, his life was not easy in the great Egyptian metropolis. Papists, Protestants, Copts, and other heretics caused him serious problems due to his anti-heretical activity. But Meletius remained steadfast in his work, disregarding and facing with patience and strength the obstacles and problems they created for him. In 1582, Patriarch Sylvester appointed him as his representative (envoy) in Cairo, to work missionarily and to organize the parishes there. Meletius accepted his new ministry willingly, performing there as well worthy pastoral and missionary work. The fame of his personality and his actions reached far, even to Russia, where the emperor called him to Moscow to establish the Russian Church. Meletius accepted the proposal, but while traveling to Russia, he passed through Constantinople, where he observed the tragedy that the Orthodox there were experiencing under Turkish oppression. He was persuaded to remain and work for the storm-tossed Church. He obeyed, remaining for three years, working with unusual zeal for the relief of the oppressed and persecuted Romans. In 1590, after the death of the Patriarch of Alexandria, Sylvester, he was called to assume the vacant patriarchal throne, with the consent of the clergy and the people and the approval of all the faithful. He proved worthy of his election. With moderation and prudence, he continued to work in his new position. Through appropriate and delicate maneuvers, he managed to obtain from the Sultan the release of the Patriarchate from unbearable debts and, through collections, mainly in Crete, he strengthened the finances of the Patriarchate. In 1593, he went to Constantinople to take part in the Permanent Synod under the patriarchate of Jeremiah II (1536-1594). At this synod, Meletius proposed the declaration of the Orthodox adherence to the decisions of the Ecumenical Councils and the annual convening of a Permanent Synod. Then the Synodal Tome of recognition of the Patriarchate of Moscow was sent. With this adherence, this great ecclesiastical man fortified the Orthodox faith, in an era of terrifying spiritual fermentations and challenges from the activity of the Westerners in the Orthodox space of the East. At the same time, we have the appearance of the Union in Eastern Europe and mainly in Poland, which, with unspeakable persecutions, massacres, and violence, transferred a multitude of Orthodox to Papism. Meletius, when he learned of the serious problem there, sent his nephew Cyril Lucaris as Patriarchal Exarch, who cooperated with the exarch of the Ecumenical Patriarchate, in order to confront the spread of the Union and Papism. But in 1597, Lucaris was forced to escape from Poland to avoid his imprisonment and execution by the fanatical Unionist Papists. In the year 1599, Patriarch Meletius again sent Lucaris to Poland, where he remained until the beginning of 1601, after which he went to Moldavia to support the Orthodox there who were being battered by the Latins. From his care, Meletius did not neglect the heretical Copts of Egypt and Ethiopia, trying to bring them back to the Orthodox faith and to include them in the true Orthodox Church, without unfortunately spectacular results. In 1594, the Ecumenical Patriarch Jeremiah II fell asleep in Christ, and Meletius received offers to assume the Ecumenical Throne. However, this humble ecclesiastical leader refused, preferring to remain on the second throne of Alexandria. He served only as regent of the Ecumenical Throne between the years 1597 and 1598. He fell asleep in the year 1601 at the age of 52, and the Church, evaluating his holiness and his enormous work, included him in its hagiographical records, setting his commemoration on September 13. Saint Meletius is included among the Confessing Patriarchs, who spent his life in the consolidation of the Orthodox faith. His zeal for the unity of the fragmented Christian world and his efforts for the conversion of the heretics to the Church led some of his contemporaries to consider him as a "phil-Western," which is not true. As a deep knower of the Papal and Protestant heresies, he became a fierce critic of them. This is witnessed by a surviving letter of his, written in 1538 to his friend, the learned bishop of Kythira, Maximus Margunios (1549-1602), in which he develops anti-unionist argumentation. He particularly resisted, with vigor, against the Union, which is, as is known, the "Trojan horse" of Papism, for the capture of Orthodoxy. He also developed a rich literary work, such as: "On the Uncorrupted Mysteries," "Catechism on the Pope," "Orthodox Teaching," "Stromateis," "Discourse Against Luther and Calvin," "Chrysopyge," etc., which breathe the aroma of Orthodoxy and have a confessional character. It is also characteristic that, while in his writings he used the learned language, in his sermons he used the vernacular, so that his listeners could understand him. He is generally regarded as a rare personality, a chosen vessel, for the service of the Church and the Nation in those dire years. Some consider him one of the most significant and admirable churchmen after the fall of Constantinople (1453).

Άγιος Μελέτιος Πηγάς: Ο Ομολογητής Πατριάρχης Αλεξανδρείας Αγιολογία - Μορφές 15.09.2026 Λάμπρος Σκόντζος, Θεολόγος Στους χαλεπούς χρόνους της οθωμανικής δουλείας η Θεία Πρόνοια ευδόκησε να αναδειχθούν μεγάλες πνευματικές μορφές, οι οποίες διακόνησαν, λάμπρυναν, στήριξαν την Εκκλησία του Χριστού και προσέφεραν ανεκτίμητες υπηρεσίες στο υπόδουλο Γένος μας. Ένας από αυτούς υπήρξε και ο άγιος Μελέτιος Πηγάς, Πατριάρχης Αλεξανδρείας, μια σπουδαία μορφή του 16ου αιώνα. Γεννήθηκε στον Χάνδακα (Ηράκλειο) της Κρήτης το 1549 από ευσεβείς, εναρέτους και εύπορους γονείς, οι οποίοι ενστάλαξαν στη ψυχή του βαθιά ευσέβεια και ενάρετη ζωή. Από μικρός έδειξε μεγάλη έφεση στα γράμματα και γι’ αυτό οι γονείς του φρόντισαν να πάρει την καλλίτερη δυνατή παιδεία, κοντά στους σπουδαιότερους δασκάλους της εποχής του, μεταξύ των οποίων υπήρξε ο φημισμένος ιερομόναχος Μελέτιος Βλαστός . Κοντά του διδάχτηκε την ελληνική και λατινική γλώσσα, γραμματική, φιλοσοφία και ρητορική. Επίσης κοντά στον σπουδαίο αυτό δάσκαλο διδάχτηκε τον ενάρετο και ηθικό βίο, ο οποίος τον ακολούθησε σε ολόκληρη την ζωή του. Μετά τις εγκύκλιες σπουδές του στην Κρήτη, και σε ηλικία δεκαοκτώ ετών, μετέβη στην Ιταλία , στο φημισμένο Πανεπιστήμιο της Πάδοβας, για να ολοκληρώσει τις σπουδές του. Σπούδασε φιλοσοφία, θεολογία, ιατρική και νομική. Αλλά το πνευματικό κλίμα εκεί ήταν άκρως εχθρικό προς τους ορθοδόξους σπουδαστές, οι οποίοι δέχονταν ισχυρές πιέσεις να αποδεχτούν τις δυτικές κακόδοξες αρχές και δυστυχώς πολλοί υπέκυπταν, ερχόμενοι κατόπιν στην Ελλάδα έκαναν προσηλυτισμό υπέρ του Παπισμού. Παρά το νεαρό της ηλικίας του ο Μελέτιος και τις αφόρητες πιέσεις των παπικών, παρέμεινε αμετακίνητος στην ορθόδοξη πίστη, δεν διανοήθηκε να ενδώσει στις κακοδοξίες τους. Επίσης είχε να αντιμετωπίσει και ένα άλλο σοβαρό πρόβλημα. Τα παπικά πανεπιστήμια, προκειμένου να χορηγήσουν τους τίτλους σπουδών στους αποφοίτους, απαιτούσαν ορκωμοσία υποταγής στον “Πάπα” ! Ο Μελέτιος βρέθηκε σε μεγάλο δίλημμα, αλλά εν τέλει δεν υπέκυψε στον εκβιασμό, αρνούμενος να δηλώσει υποταγή στον “Πάπα” και πίστη στα παπικά κακόδοξα δόγματα. Απέρριψε με οργή κάθε βέβηλη σκέψη να αρνηθεί την Ορθοδοξία και να ασπασθεί τον Παπισμό. Προτίμησε να στερηθεί τις πανεπιστημιακές περγαμηνές, παρά τον θησαυρό της ορθοδόξου πίστεως, της μόνης σώζουσας, πίστεως! Ήταν η πρώτη μεγάλη ομολογητική ηρωική του πράξη, η οποία σημάδεψε την κατοπινή του πολυτάραχη πορεία. Είναι πολύ χαρακτηριστική η ρήση του Γ. Βαλέτα : « Αυτή η παλληκαριά του, αυτή η σκληρή δοκιμασία της συνείδησής του, εθνικής και θρησκευτικής, άνοιξε μπροστά στα μάτια του νεαρού σπουδαστή όλο το σκοτεινό βάθος του παπισμού και τον έκανε να βάλει σαν πρώτιστο σκοπό της ζωής του την καταπολέμησή του και την απολύτρωση της πατρίδος από την καταστροφική επιρροή του. Τότε διατυπώνει ένα πρόγραμμα ζωής• να ντυθή το ράσο και να γίνη στρατιώτης της Ορθοδοξίας να σώση το νησί του και την Ελλάδα και όλη την ορθόδοξη Ανατολή απ’ τον κίνδυνο του εκλατινισμού, που προκαλούσε τότε στους μορφωμένους έλληνες χειρότερη ανησυχία και φόβο από τον τουρκικό ζυγό… » (Μελέτιος Πηγάς, Χρυσοπηγή, Αθήναι 1958 σ. 28). Μετά από οκτώ χρόνια σπουδών στην Ιταλία επέστρεψε στην γενέτηρά του την Κρήτη και ασπάστηκε τον μοναχικό βίο, σε ηλικία 25 ετών. Εκάρη μοναχός στην Ιερά Μονή Αγκαράθου, όπου ηγούμενος ήταν ο Σίλβεστρος, μετέπειτα Πατριάρχης Αλεξανδρείας. Ενωρίς έδειξε αξιόλογο ζήλο για την μοναχική ζωή και ενάρετο βίο. Παράλληλα αποφάσισε να αξιοποιήσει, προς χάριν των υπόδουλων συμπατριωτών του, τις γνώσεις και τα προτερήματά του. Με την ευλογία του ηγουμένου εξερχόταν της Μονής και περιόδευε τις πόλεις και τα χωριά της Κρήτης, εμψυχώνοντας τους κατατρεγμένους Ρωμηούς, διδάσκοντας την ορθόδοξη πίστη και αγωνιζόμενος σθεναρά, αποκρούοντας με ισχυρά επιχειρήματα, την ασφυκτική προπαγάνδα, που ασκούσαν οι αδίστακτοι παπικοί Ιησουίτες μισιονάριοι (ιεραπόστολοι), οι οποίοι αλώνιζαν κυριολεκτικά το νησί και προσηλύτιζαν σωρηδόν με αθέμιτα μέσα, ακόμα και με τη βία, ορθοδόξους στον αιρετικό Παπισμό. Βασικός άξονας της διδασκαλίας του ήταν η ακράδαντη πίστη στο Χριστό, απαλλαγμένη από τις δυτικές κακοδοξίες, η προσήλωση στην Ορθοδοξία, την μόνη αληθινή Εκκλησία και η ελληνικότητα. Για το λόγο αυτό κατέστη στόχος των φανατικών παπιστών, οι οποίοι επιδίωκαν την φίμωσή, του, αλλά και αυτή την φυσική του εξόντωση! Μετά την εκλογή του ηγουμένου του, Σίλβεστρου ως Πατριάρχη Αλεξανδρείας , μεταξύ των ετών 1565 και 1569 , τον ακολούθησε και ο Μελέτιος και εγκαταστάθηκε στην Ιερά Μονή Σινά, όπου χειροτονήθηκε ιερομόναχος. Αλλά ο Πατριάρχης Σίλβεστρος, εκτιμώντας τον ζήλο του υπέρ της Ορθοδοξίας, την μόρφωσή του και τα λοιπά προσόντα του, τον κάλεσε κοντά στο Πατριαρχείο, να εργαστεί ιεραποστολικά και να οργανώσει τον κλήρο και τον μοναχισμό. Και πράγματι ανταποκρίθηκε με επιτυχία στη διακονία που του ανατέθηκε. Ο Μελέτιος, ανήσυχο πνεύμα και διακατεχόμενος από θερμό ζήλο για την ενότητα του κατακερματισμένου χριστιανικού κόσμου, κατέβαλε φιλότιμες προσπάθειες να πείσει τους αιρετικούς δυτικούς να αποβάλλουν τις πλάνες τους και να επιστρέψουν στην Ορθοδοξία. Επικεντρώθηκε και απευθύνθηκε κυρίως στους Προτεστάντες , οι οποίοι είχαν αποσκιρτήσει πρόσφατα (1519) από την παπική “εκκλησία” , διαμαρτυρόμενοι για τις παπικές τερατουργίες, εγκαταλείποντας τους παπικούς, θεωρώντας μάταιη οποιαδήποτε συζήτηση μαζί τους. Άνοιξε αλληλογραφία με τους θεολόγους του Πανεπιστημίου της Τιβίγγης , οι οποίοι, όπως είναι γνωστό, είχαν ανοίξει επικοινωνία με επιφανείς ορθοδόξους και αντήλλασσαν επιστολές. Μεταξύ αυτών ήταν και ο Μελέτιος, ο οποίος στις επιστολές του προσπαθούσε να τους πείσει ότι η αλήθεια βρίσκεται στην Ορθοδοξία. Αλλά δυστυχώς, όπως είναι γνωστό, οι επαφές αυτές δεν τελεσφόρησαν. Φυσικά η ζωή του δεν ήταν ρόδινη στην αιγυπτιακή μεγαλούπολη. Παπικοί, Προτεστάντες, Κόπτες και άλλοι αιρετικοί του δημιουργούσαν σοβαρά προβλήματα, για την αντιαιρετική του δράση. Αλλά ο Μελέτιος έμεινε εδραίος στο έργο του, αδιαφορώντας και αντιμετωπίζοντας με υπομονή και σθένος τα εμπόδια και τα προβλήματα που του δημιουργούσαν Στα 1582 ο Πατριάρχης Σίλβεστρος τον τοποθέτησε επίτροπο (αντιπρόσωπό του) στο Κάιρο, για να εργαστεί ιεραποστολικά και να οργανώσει τις εκεί ενορίες. Ο Μελέτιος δέχτηκε την νέα του διακονία με προθυμία, επιτελώντας και εκεί ο αξιόλογο ποιμαντικό και ιεραποστολικό έργο. Η φήμη της προσωπικότητάς του και της δράσεώς του έφτασε μακριά, και ως την Ρωσία, όπου ο αυτοκράτορας τον κάλεσε στη Μόσχα , να συγκροτήσει την Ρωσική Εκκλησία. Ο Μελέτιος αποδέχτηκε την πρόταση, αλλά πορευόμενος προς την Ρωσία, πέρασε από την Κωνσταντινούπολη , όπου διαπίστωσε την τραγικότητα που βίωναν οι εκεί ορθόδοξοι από την τουρκική καταπίεση. Παρακλήθηκε να παραμείνει και να εργαστεί για την χειμαζόμενη Εκκλησία. Υπάκουσε, παραμένοντας για τρία χρόνια εργαζόμενος με ασυνήθιστο ζήλο για την ανακούφιση των καταπιεσμένων και κατατρεγμένων Ρωμηών. Στα 1590 , μετά τον θάνατο του Πατριάρχη Αλεξανδρείας Σίλβεστρου, κλήθηκε να αναλάβει τον χειρεύοντα πατριαρχικό θρόνο, με την σύμφωνη γνώμη κλήρου και λαού και τις τις επιδοκιμασίες όλων των πιστών. Αποδείχτηκε άξιος της εκλογής του. Με μετριοφροσύνη και σύνεση εξακολούθησε να εργάζεται στο νέο του πόστο. Με τους κατάλληλους και λεπτούς χειρισμούς κατόρθωσε, να αποσπάσει του Σουλτάνου, να απαλλάξει το Πατριαρχείο από τα δυσβάστακτα χρέη και με εράνους, κυρίως στην Κρήτη, ενίσχυσε τα οικονομικά του Πατριαρχείου. Το 1593 μετέβη στην Κωνσταντινούπολη να πάρει μέρος στην Ενδημούσα Σύνοδο επί πατριαρχίας Ιερεμία Β΄ (1536-1594). Σε αυτή ο Μελέτιος εισηγήθηκε την διακήρυξη στην εμμονή των Ορθοδόξων στις αποφάσεις των Οικουμενικών Συνόδων, στην ανά έτος σύγκληση Ενδημούσας συνόδου. Τότε απεστάλη ο Συνοδικός Τόμος αναγνώρισης του Πατριαρχείου Μόσχας. Με την εμμονή του αυτή ο μεγάλος αυτός εκκλησιαστικός άνδρας περιχαράκωσε την ορθόδοξη πίστη, σε μια εποχή τρομακτικών πνευματικών ζυμώσεων και προκλήσεων από την δράση των δυτικών στον ορθόδοξο χώρο της Ανατολής. Την ίδια εποχή έχουμε και την εμφάνιση της Ουνίας στην Ανατολική Ευρώπη και κύρια στην Πολωνία, η οποία, με ανείπωτους διωγμούς, σφαγές και βία μετέστεφε πλήθος ορθοδόξων στον Παπισμό. Ο Μελέτιος, όταν πληροφορήθηκε το εκεί σοβαρό πρόβλημα έστειλε ως Πατριαρχικό Έξαρχο τον ανεψιό του Κύριλλο Λούκαρη , ο οποίος συνεργάσθηκε με τον έξαρχο του Οικουμενικού Πατριαρχείου, προκειμένου να αντιμετωπίσουν την εξάπλωση της Ουνίας και του Παπισμού. Αλλά το 1597 ο Λούκαρης αναγκάζεται να αποδράσει από την Πολωνία για να διαφύγει τη φυλάκιση και τη θανάτωσή του από τους φανατισμένους ουνίτες παπικούς. Το έτος 1599 ο Πατριάρχης Μελέτιος στέλνει και πάλι στην Πολωνία τον Λούκαρη όπου παρέμεινε ως τις αρχές του 1601 , ενώ κατόπιν μετέβη στη Μολδοβλαχία για να στηρίξει τους εκεί χειμαζομένους από τους Λατίνους Ορθοδόξους. Από την μέριμνά του ο Μελέτιος δεν παράλειψε και τους αιρετικούς Κόπτες της Αιγύπτου και της Αιθιοπίας , προσπαθώντας να τους επαναφέρει στην ορθόδοξη πίστη και να τους εντάξει στην αληθινή Ορθόδοξη Εκκλησία, χωρίς δυστυχώς θεαματικά αποτελέσματα. Το 1594 κοιμήθηκε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Ιερεμίας Β΄ και ο Μελέτιος δέχτηκε προτάσεις να αναλάβει τον Οικουμενικό Θρόνο. Όμως ο ταπεινός ετούτος εκκλησιαστικός ηγέτης αρνήθηκε, προτιμώντας να παραμείνει στον δευτερόθρονο Θρόνο της Αλεξάνδρειας. Διετέλεσε μόνο τοποτηρητής του Οικουμενικού Θρόνου μεταξύ των ετών 1597 και 1598. Κοιμήθηκε το έτος 1601 σε ηλικία 52 ετών και η Εκκλησία εκτιμώντας την αγιότητά του και το τεράστιο έργο του, τον κατέταξε στους αγιολογικούς της δέλτους, ορίζοντας την μνήμη του στις 13 Σεπτεμβρίου . Ο άγιος Μελέτιος συγκαταλέγεται στους ομολογητές Πατριάρχες, ο οποίος ανάλωσε τη ζωή του στην στερέωση της ορθοδόξου πίστεως. Ο ζήλος του για την ενότητα του κατακερματισμένου χριστιανικού κόσμου και οι προσπάθειές του για την μεταστροφή των αιρετικών στην Εκκλησία, ώθησε κάποιους συγχρόνους του να τον θεωρούν ως « φιλοδυτικό », κάτι που δε ισχύει. Ως βαθύς γνώστης των παπικών και προτεσταντικών κακοδοξιών, κατέστη σφοδρός επικριτής τους. Αυτό μαρτυρεί σωζόμενη επιστολή του, γραμμένη στα 1538 προς το φίλο του λόγιο επίσκοπο Κυθήρων Μάξιμο Μαργούνιο (1549-1602), στην οποία αναπτύσσει ανθενωτική επιχειρηματολογία. Αντιστάθηκε ιδιαιτέρως, με σθένος, απέναντι στην Ουνία , η οποία είναι ως γνωστόν, ο « δούρειος ίππος» του Παπισμού, για την άλωση της Ορθοδοξίας. Επίσης ανέπτυξε και πλούσιο συγγραφικό έργο,, όπως: « Περὶ των Αχράντων Μυστηρίων», «Περί Πάπα Κατήχησις», «Ορθόδοξος Διδασκαλία», «Στρωματείς», «Κατά Λουθήρου και Καλβίνου λόγος», «Χρυσοπηγὴ» κ.α. τα οποία αποπνέουν άρωμα Ορθοδοξίας και έχουν ομολογητικό χαρακτήρα. Είναι ακόμα χαρακτηριστικό το γεγονός ότι, ενώ στα γραπτά του χρησιμοποιούσε λόγια γλώσσα, στα κηρύγματά του, χρησιμοποιούσε την δημώδη, για να τον κατανοούν οι ακροατές του. Γενικά θεωρείται ως μια σπάνια προσωπικότητα, ένα σκεύος εκλογής, για την υπηρεσία της Εκκλησίας και του Γένους στα δύστηνα εκείνα χρόνια. Κάποιοι τον θεωρούν ως έναν από τους σπουδαιότερους και αξιοθαύμαστους εκκλησιαστικούς άνδρες μετά την άλωση της Κωνσταντινουπόλεως (1453).